در اوّلين لحظات توجّه قلب ، عقلًا واجب است . شاهد مطلب ، حكم عقل است بر لزوم شكر منعم و لزوم دفع ضرر ؛ زيرا وقتى انسان خود را متنعّم به نعمت‌هاى زيادى مىيابد و مىداند كه از سوى شخص ديگر است و نه از ناحيهء خودش ، عقلش بىترديد قضاوت مىكند كه جهت شناخت ولىّ نعمت خود ، به منظور انجام دو وظيفهء مهمّ زير ، بايد به تفكّر و تحقيق پردازد : نخست آن كه : وظيفهء شكرگزارى را كه از نظر عقل واجب و تركش قبيح است ، ادا نمايد . دوم آن كه : ضرر احتمالى را دفع نمايد ؛ چه آن كه شايد بخشندهء نعمت را هدفى يا فرمانى در كار هست و غفلت و بىاعتنايى ، سبب عقوبت سنگين او است ؛ و البتّه دفع ضرر عظيم احتمالى نيز از نظر خِرد ، واجب است . توحيد ( او يكتا و بىشريك است ) مسئلهء 3 . مستفاد از مدارك قطعى اين است كه : بر هر شخصى ، اعتقاد به توحيد و يگانگى خداوند و عدم وجود شريك براى او ، واجب است . شاهد توحيد خدا ، آن [ است ] كه : وجود و حاكم مستقل و مدير و مدبّر و مختار ، در يك محيط حكومتى ، عقلًا سبب فساد است ؛ بدين معنا كه : چنين محيطى ، نه به طور صحيح ، حادث مىگردد ؛ و نه به نحو سالم ، باقى مىماند . و قرآن مجيد نيز ما را به اين منطق و استدلال ، راهنمايى كرده : « لَوْ كانَ فيهِما آلِهَةٌ إلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا » ؛ « 1 » « اگر در آسمان‌ها و زمين غير از ذات اللَّه خدايانى وجود داشت ، بىترديد ، سبب تباهى آسمان‌ها و زمين بود » . وانگهى اگر چنين شريكى براى خدا وجود دارد ، چرا تا حال خود را به وسيلهء پيامى و يا پيام‌آورى و يا عملى و تصرّفى ، معرّفى نكرده است ؟ و همهء انبيا طبق تصريح خودشان و كتابشان ، از طرف يك خدا مىباشند ؛ و آن اللَّه تعالى است ؟

--> ( 1 ) . سورهء انبياء ، آيهء 22 .