وامام سجّاد عليه السلام فرمود : « عبادت ، هفتاد جزء است ؛ أفضل آن‌ها جستجوى روزى حلال است » . « 1 » بدان كه عبادت ، بر دو قسم است : عبادت به معناى اخصّ وعبادت به معناى اعمّ . واوّلى ، هر عملي است كه در شريعت ، مشروط به قصد قربت باشد ؛ يعنى خداوند خواسته كه مكلّف ، آن را به نيّت تقرّب به جا آورد ، مانند نماز وروزه [ و ] حجّ وغيره . ودوم ، هر عملي است كه شرط تقرّب در آن نيست وحرمت وكراهتِ ذاتي هم ندارد ؛ ومكلّف ، آن را براي رضاى حق ، بجا آورد ، مانند شستن لباس ودادن هديه به كسى وغيره . واز روايت‌هاى فوق ، استفاده مىشود كه : انجام هر عملي خير وداراى مصالحِ فردى واجتماعي ، عبادت است ، هر چند انسان از قصد تقرّب ، غافل باشد ، مانند تفكّر در صفات خدا وطلب روزى حلال وغيره . [ تفسير آيهء 22 ] الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ االأْرْضَ فِرَاشاً وَالْسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ الْسَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلّهِ أَنْدَاداً وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . [ 22 ] الف ولام در « الأرض » به معناى عهد حضوري است ؛ يعنى : اين زمين . و « فراش » چيزى است كه زيرپا گسترده شود . و « سَماء » به معناى بالاى سر ومجموع ستارگان وكُراتى كه ديده مىشود وهفت مخلوقِ عظيم طبقاتى روى هم است كه حقيقتشان معلوم نيست ، ولى أصل وجودشان به دلالت قرآن وحديث ، مسلّم است . و « سَماى » دوم در اين جا ، بالاى سر است . و « ثمر » و « ثمره » به معناى ميوه وحاصل ونتيجهء وجودي مطلوب از هر گياه و

--> ( 1 ) . الكافي ، ج 5 ، ص 78 ، ح 6 ؛ تهذيب الأحكام ، ج 6 ، ص 324 ، ح 891 ؛ ثواب الأعمال ، ص 180 ؛ وسائل الشيعة ، ج 17 ، ص 21 ، ح 21877 .