رذايل اخلاق را به دادنِ فضايل وپليدىهاى اعمال را به دادنِ طيّبات وشقاوت را به دادنِ سعادت وبالأخره عذاب آخرت وجهنّم را به دادنِ نعيم وبهشت خريدند - پس تجارت آن‌ها هيچ سودى نكرد وهرگز از ره‌يافتگان نبودند . [ تفسير آيهء 17 - 18 ] مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَاراً فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَايُبْصِرُونَ . [ 17 ] ايقاد واستيقاد : برافروختن ؛ واضائه : روشن شدن وروشن نمودن است . ومعناى آية ، اين است كه : مَثَل وحال شگفت‌انگيز آنان به حال گروهى ماند كه در شب تاريك ، در صحرايى وسيع ، آتشى را براي روشنايى برافروزند ؛ وچون اطرافشان را روشن كند ، خدا بواسطهء باد وبارانى ، آتش را خاموش ونورشان را از بين ببرد وآنان را در ميان تاريكى شب - كه گويى تاريكىهاى متراكم است - رها سازد . ووجه تشبيه ، اين است كه : براي منافقان در دنيا بواسطهء ايمان ظاهري ، راه زندگى در ميان مسلمين وامنيّت اجتماعي وبرخوردارى از احكام ومزاياى اسلام ميسّر وروشن مىشود ؛ واندكى اين چنين ادامه حيات مىدهند ، پس به ناگاه خدا آن‌ها را مىميراند وايمان ظاهرىشان را باطل ودر تاريكىهاى عالم برزخ وقيامت ، رها مىسازد . صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَايَرْجِعُونَ . [ 18 ] « صُمّ » جمع « اصَمّ » به معناى كر ؛ و « بُكم » جمع « أبكم » به معناى لآل ؛ و « عُمى » جمع « أعمى » به معناى كور است . يعنى : منافقان در دنيا از شنيدن كلام حق واندرزهاى الهى ، كرند ؛ واز گفتن حق واداى شهادتين ، گُنگ‌اند ؛ واز نگاه به حق وديدنِ عبرت‌آور ، كورند . ودر آخرت نيز چنين خواهد بود ، كه فرمود : وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَبُكْماً وَصُمّاً « 1 » ؛ [ يعنى ] ما گمراهان را در روز قيامت ، در حالي كه كور ولآل وكر باشند ،

--> ( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 97 .