( آيهء 216 ) ( فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنّى بَرِىءٌ مّمَّا تَعْمَلُونَ ) تفسير : پس اگر عشيرهء تو نافرمانى كنند تو را و متابعت ننمايند تو را و بر كفر خود اصرار داشته باشند ، پس به ايشان بگو كه من از آنچه مىكنيد - يعنى از شرك و نافرمانى شما - بيزارم . ( آيهء 217 ) ( وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ ) تفسير : و توكل نما در كفايت مهمات خود بر خداوند غالب بالذات كه قادر است بر دفع و نابود كردن دشمنان ، و مهربان است بر دوستان و اولياى خود ، و شرّ كسانى را كه نافرمانى مىكنند دفع مىفرمايد . تنبيه : توكل عبارت است از تفويض امور به خدا كه قادر بالذات است بر نفع و دفع ضرر ، و مالك حقيقى باشد . محقّق طوسى رحمه الله فرمايد : مراد از توكل آن است كه بنده تمام آنچه را كه از او صادر مىشود و بر او وارد گردد ، به خداى تعالى واگذارد ، به جهت علم او به آن كه خداوند اقوى و اقدر است و به جا مىآورد آنچه قادر بر آن است بر وجه احسن و اكمل ، پس راضى شود به آنچه خدا به جا آورد . و به سند معتبر از حضرت رسالت صلى الله عليه و آله مروى است كه از جبرئيل معنى توكل را پرسيد : فَقالَ : العِلْمُ بِأنَّ المَخلوقَ لا يَضُرُّ وَلا يَنفَعُ وَلا يُعطِي وَلا يَمنَعُ ، واستِعمالُ اليأسِ مِنَ الخَلْقِ ، فَإذا كانَ العَبْدُ كذلِكَ لَمْ يَعمَلْ لِأحَدٍ سِوَى اللَّه ، وَلَم يَرْجُ وَلَمْ يَخَفْ سِوَي اللَّه . . . وَلَمْ يَطْمَعْ في أحَدٍ سِوَى اللَّهِ ، فَهذا هُوَ التوكّلُ . گفت : توكل آن است كه بداند كه مخلوق‌ها ضرر و نفع نمىرسانند و در عطا و منع مستقل نيستند ، و از آنها مأيوس باشد ؛ پس بنده‌اى كه چنين شد ، براى غير خدا كار نمىكند