[ تلازم دانش و ترس از خدا ] إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمؤُا : جز اين نيست كه از ميان بندگان خدا تنها دانشمندان و عالمان از او مىترسند . چون خشيت ، فرع معرفت به خدا و علم به صفات و افعال اوست ، و هر كه دانش و معرفت او بيشتر است ترس او زيادتر باشد ، و لذا حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : إنِّى أخْشَاكُمْ بِاللَّهِ : به درستى كه من ترسناك‌ترين شما هستم به خدا . و نيز فرمود : أعْلَمُكُم بِاللَّهِ أشَدُّكُمْ لَهُ خَشيَةً « 1 » : هر كه از شما معرفت او به خدا بيشتر است خوف او زيادتر است . و اين بديهى است هر كه عارف و عالم به مقام ربوبى نباشد خائف نباشد . تبصره : خشيت ، ترس خاص باشد ، و آن عبارت است از حالت نفسانيه كه از شعور به عظمت پروردگار و هيبت او ، و وقوف بر نقصان خود و قصور از اداى بندگى خداوند متعال ناشى شود ، و اين حالت حاصل نگردد مگر براى كسى كه بر جلال كبريايى مطلع شود و عالم باشد حقيقتاً به عظمت الهى ، و لذا خشيت ، به علما تخصيص يافته است . ابن عباس گفته : مراد ، حق تعالى آن است كه : « إنّما يَخافُني مِن خَلقي مَن عَلِمَ جَبروتي و عِزَّتي وَ سُلطاني » . « 2 » إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ : به درستى كه خدا مقتدر غالب است در انتقام كشيدن از كسى كه به طغيان اصرار داشته باشد ، و آمرزنده است كسى را كه از عصيان تائب شود . تتمّه : طبرسى رحمه الله در مجمع فرمايد : تخصيص علما به خشيت به جهت آن است كه عالم از عقاب الهى بيشتر از جاهل حذر مىكند به خاطر اين كه به خدا و توحيد او عارف است و به حساب و ثواب و عقاب عقيده دارد . از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است : يَعْنى بِالْعُلَمَاءِ مَنْ صَدَّقَ قَوْلَهُ عَمَلُهُ ، وَمَنْ لَمْ يُصَدِّقْ قَوْلَهُ عَمَلُهُ لَيْسَ بِعَالِمٍ : يعنى مراد حق تعالى از علما كسانى هستند كه كردار آنها مصدّق گفتار آنها باشد ، و هر كه عمل او موافق و مصدّق قول او نباشد عالم نيست . « 3 »

--> ( 1 ) . هر دو حديث در منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 445 . ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 407 . ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 407 .