دوستان ، او را به فضل ستايند ، و دشمنان او را به عدل ستايش نمايند . ( آيهء 2 ) يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى الْأَرْضِ وَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَ مَا يَنزِلُ مِنَ السَّمَآءِ وَ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَ هُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ لغت : مصدر يلج ولوج به معنى داخل شدن و مصدر يعرج عروج به معنى بالا رفتن است . تفسير : آنچه در زمين فرو مىرود از آب‌ها ، مردگان ، گنج‌ها ، ريشه‌هاى درخت‌ها و حيوانات ، و آنچه از زمين بيرون مىآيد از حيوانات ، نباتات ، چشمه‌ها و معدن‌ها ، و آنچه از آسمان فرود مىآيد از فرشتگان ، كتاب‌هاى آسمانى ، تقديرات ربوبى ، نور كرات آسمانى ، صاعقه و باران و برف‌ها ، و آنچه به آسمان بالا رود از فرشتگان ، اعمال بندگان ، نامهء اعمال بندگان ، دعاها ، ارواح انسان‌ها ، بخارها و دودها همه را خداوند مىداند و همه بر وفق تقديرى است كه حكمت و مصلحت ، آن را اقتضا كرده است . صاحب كشف الاسرار گفته است : از علم ازلى او پوشيده نيست آنچه فرود مىآيد بر دل‌هاى اوليا از الهامات . و آنچه بالا مىرود از انفاس اصفيا در همهء اوقات . يا آنچه فرود مىآيد از الطاف و كرم الهى كه متوجه دل‌ها گشته ، هر جا بوى آشنا مىآيد منزل مىكند ، « 1 » چنانچه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : إنَّ لِرَبِّكُم فى أيّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحاتٍ ، ألَا فَتَعرَّضُوا لَهَا : به درستى كه از براى پروردگار شما در ايام عمر شما نفحاتى است ، آگاه باشيد دريابيد آن را « 2 » و آنچه بالا مىرود از نالهء تائبان و آه بيچارگان به درگاه آستان قدس او . تنبيه : آيهء شريفه اشاره است به احاطهء علم ازلى الهى به تمام اشياء .

--> ( 1 ) . تفسير منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 381 . ( 2 ) . همان مدرك و بحار الانوار ، ج 77 كتاب الروضة ، ص 168 .