الشيخ علي المشكيني

23

تفسير روان (فارسى)

همه چيز نيست ؛ بلكه امور جهان قسمت شده و تحت تربيت اربابان مختلف اداره مىشود و ممكن است كسى مربوب اربابى باشد و خود ، رب عدّه‌اى از مربوبين باشد ، و از اين رو فرعون هم بت‌پرست بود و داراى صنم‌ها و مع ذلك رب قبطيان هم بود چنان كه از دو جملهء وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ [ اعراف ، 127 ] ، و مَا عَلِمْتُ لَكُم مِنْ إِلهٍ غَيْرِى [ قصص ، 38 ] استفاده مىشود . و لذا فرعون رو به اطرافيان و ملت خود كرد و از روى تعجب گفت : آيا گوش فرا نمىدهيد كه موسى چه مىگويد ؟ ! يعنى همهء تربيت‌ها را به يك موجود واحد نسبت مىدهد . و بايد دانست كه موسى در مقابل فرعون استدلال عقلى و منطقى نمود ؛ زيرا مرادش از رَبُّ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا اين است كه ملاحظه و دقت در تدبير آسمان‌ها و زمين و كيفيت ارتباط تدبير اين موجودات در نظر اهل فكر و يقين شهادت مىدهد كه همه از ناحيهء يك مبدأ تدبير و اداره مىشوند ، پس همه مربوب و مدبَّر و اداره شده از جانب مبدأ يكتا و موجود واحد واجب الوجودند . قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ * قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ موسى در جواب دوم فرعون ، از عالم كبير و استدلال به نظم و تدبير آن به سوى عالم صغير انسانيت تنزّل كرد و گفت : ربّ العالمين كسى است كه مربّى عالم انسانيت از آغاز تا انجام است . معناى آيه : خدا ربّ همهء مجتمع فعلى شما و نياكان گذشتهء شماست . و اين مطلب نيز با اعتقاد فرعون مخالف بود ؛ زيرا او خود را رب قبطيان مىدانست كه خداى اصل او را به اين عنوان تعيين كرده است ، از اين رو گفت : اى مردم ، اين فرستادهء شما كه به سويتان ارسال گرديده ديوانه است كه مرا نيز مربوب مىخواند ! يعنى در حالى كه من رب بزرگ شما هستم و براى شما خدايى جز خودم نمىشناسم : أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى [ نازعات ، 24 ] ، وَ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِنْ إِلهٍ غَيْرِى [ قصص ، 38 ] . قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ اين كلام از موسى تكرار جمله و استدلال اوّل است ؛ زيرا مرادش از مشرق محلّ طلوع همهء نيّرات از جانب خاور ، و مراد از مغرب محلّ غروب همهء نيّرات در جانب باختر است ،