الشيخ علي المشكيني
43
تفسير روان (فارسى)
آوردن وحى تأخير نمود و چون نازل شد پيامبر از علت تأخير پرسيد ، جبرئيل اين دو آيه را از سوى خداوند تلاوت نمود . معناى آيه : جبرئيل گفت : اى پيامبر ، ما فرشتگان هيچگاه به زمين و بر انبيا فرود نمىآييم مگر به اذن و دستور پروردگارت ، زيرا آنچه در جلو دست ما و آنچه در پشت سر ما و آنچه در ميان هر دو است از آنِ اوست . مفسران گفتهاند كه مراد از « ما » ى موصولهء سه گانه ، زمان و مكان است ، يعنى زمانها و مكانهايى كه در آينده در آنها خواهيم بود و زمانها و مكانهايى كه پشت سرگذاشتهايم و زمانها و مكانهاى فعلى ما در تحت اختيار اوست . و ارجح اين است كه مراد از سه موصول ، اعمال و كوششها و خدمات فرشتگان باشد ، يعنى آنچه كوشش در وظايف در آينده خواهيم كرد از كارهاى بزرگ و كوچك در حيطه و سلطه بر جهان هستى و آنچه در گذشته انجام دادهايم و آنچه ميان آن دو است يعنى وجود خود ما كه استعداد محضيم همگى زير نظر و تحت سيطره و ارادهء تكوينى خداوند است . وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيّاً يعنى : اى پيامبر ، هرگز پروردگار تو - نسبت به بندگان خود خاصه پيامبران و مرسلين و خاصه به خاتم آنان ، و يا آنكه پروردگار تو در ادارهء عالم وجود و توجه به ذرات جهان هستى - فراموشكار نيست . رَبُّ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً يعنى : اوست كه صاحب و مربّى و پروردگار آسمانها و اين زمين و چيزهايى است كه در ميان آن دو است . مراد از آسمانها و زمين و ما بين آنها مجموع جهان هستى است . و غرض آنكه خدايى كه مدير و مدبّر جهان هستى است چگونه مىشود عدهاى از فرشتگان مرسل و بندگان مرسلٌ اليهم را فراموش نمايد ؟ پس اى پيامبر ، آن خدا را پرستش كن و در راه عبادت او متحمل صبر شو و شكيبا باش . و اى پيامبر ، آيا براى او همنامى سراغ دارى كه واقعاً اللَّه و ربّ و واجبالوجود و واحد و احد باشد ؟