نمايند ، پس آنهايند كه خداوند گناهانشان را تبديل به نيكىها مىكند ، و خداوند همواره بسيار آمرزنده و مهربان است . محتمل است كه استثناء در اين آيه از « من يفعل ذلك » در آيهء سابق باشد به لحاظ خصوص شرك و خواندن غير خدا كه در توبهء او سه امر لحاظ شده : توبه و رجوع از گذشته‌ها و ايمان به توحيد و اصول ديگر و عمل نيك كه توبه را توبهء نَصوح سازد . و بنابراين ، آيهء بعد مخصوص كسى است كه قتل نفس و زنا كرده است . و ممكن است استثنا از كسى باشد كه هر سه گناه را انجام داده كه « توبه » ندم و پشيمانى نسبت به هر سه گناه و « ايمان » توبهء از شرك ، و « عمل صالح » مكمّل توبه‌هاست . آنها هستند كه خداوند گناهان آنها را تبديل به حسنات مىكند و خدا پيوسته آمرزنده و مهربان است . مراد از تبديل سيّئات به حسنات كه به جاى گناهان گذشته در آينده حسنات صادر شود ، عقايد فاسد تبديل به اعتقادات صحيح ، و رذايل صفات تبديل به فواضل اخلاق ، و گناهان عملى تبديل به عبادت‌ها و كارهاى نيك گردد . و ممكن است مراد اين باشد كه در سايهء توبه و ايمان و عمل صالح ، گناهان گذشتهء او را پاك كند و به جاى آنها حسنات بنويسد . وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَاباً يعنى : و كسى كه توبه كند و عمل نيكو به جا آورد پس او به سوى خداوند به نحو خاصى بازمىگردد ، يعنى بازگشتى شريف و مبارك و مسرت‌بخش و مورد رضايت او و خداوند و سبب سرور فرشتگان و رضاى پيامبر عصرش . و اين جمله تأييد اين است كه خدا سيّئات او را به هر معنا كه باشد تبديل به حسنات نمايد . وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَاماً يعنى : و آنها كسانى هستند كه هرگز شهادت دروغ نمىدهند ، و يا در موضع گفتارهاى باطل و لغو از قبيل فحش و غيبت و غنا حضور نمىيابند ، و چون به لغو و باطل و هرزگى مرور كنند از شاغلان به آنها بزرگوارانه و با متانت و كرامت بگذرند . يعنى اگر احتمال تأثير دهند نهى كنند و اگر ندهند ساكن و آرام بگذرند . وَالَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْهَا صُمّاً وَعُمْيَاناً يعنى : و آنها كسانى هستند كه چون آيات كتاب پروردگارشان بر آنها تلاوت گردد و يا