تبديل به فتحه و ياء تبديل به الف شده است . تفسير : وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمَامِ وَنُزِّلَ الْمَلَائِكَةُ تَنزِيلًا يعنى : و به يادآور روزى را كه آسمان به واسطهء ابر سفيدى شكافته شود و فرشتگان به طرز خاصى فروفرستاده شوند . يعنى محيط بالاى سر اهل زمين را ابر سفيدى فراگيرد و به ناگاه بشكافد و فرشتگان مأمور ادارهء روز عظيم محشر فرود آيند . و « تنزيلًا » اشاره به عجيب و حيرت‌زا بودن آن نزول است ، زيرا فرشتگانى چندين برابر انس و جنّ روى زمين ، از عالم بالا فرود مىآيند و هر دو نفر از آنها يا بيشتر موكَّل يك نفر مكلَّف روى زمين مىشوند و صحايف اعمال همه را در ميان آنها قسمت مىكنند ، برخى را به دست راست و برخى را به دست چپ مىدهند و آنها را يك‌يك يا دسته‌جمعى از محل قبرشان به سوى محكمهء الهى سوق مىدهند . الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ وَكَانَ يَوْماً عَلَى الْكَافِرِينَ عَسِيراً يعنى : سلطه و حاكميت و مالكيت مطلقه بر همه كس و همه چيز در آن روز ثابت و مسلّم براى رحمان است و احدى را سلطه بر چيزى نيست . و آن‌چنان حاكميت خدا بر اهل محشر مسلّم و مسجّل است كه هريك از مكلّفان چنين خواهد ديد كه در برابر مالك حقيقى قرار گرفته و احدى همراه او نيست ، و آن روز ، روزى است كه براى كافران دشوار است . وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ يَقُولُ يَالَيْتَنِى اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا * يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِىلَمْ أَتَّخِذْ فُلَاناً خَلِيلًا * لَقَدْ أَضَلَّنِى عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِى وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولًا يعنى : و به يادآور روزى را كه ستمگر روى دست‌هاى خود را به دندان مىگزد ، كنايه از اين كه به شدت پشيمان و اندوهناك مىگردد و يا آن كه حقيقتاً چنين خواهد شد و از غصه و اندوه پشت دست‌هاى خود را خواهد جويد . آن وقت است كه مىگويد : اى كاش همراه پيامبر خدا راهى را اتّخاذ مىكردم ! يعنى راه مستقيم دين و شريعت و هدايت‌هاى آسمانى را انتخاب مىكردم . اى واى بر من ، كاش فلانى را براى خود دوست