[ نگاه و حجاب ] تفسير : قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ يعنى : اى پيامبر ، به مردان مؤمن بگو چشمان خود را ببندند « 1 » يعنى از نظر كردن به عورت مؤمنان ديگر و به بدن زن نامحرم ، و عورت‌هاى خود را نگه دارند از اين كه در معرض ديد ديگران قرار گيرد ، اين كار براى آنها پاكيزه‌تر است ، و بىترديد خداوند از آنچه به جا مىآورند آگاه است . بايد دانست كه مراد از حفظ فرج در اين آيه نگه‌دارى از نظر اجنبى است نه از زنا و لواط و استمنا و نحوه ، چنان كه امام صادق عليه السلام فرمود : كلّ آية فى القرآن فى حفظ الفرج فهى من الزنا إلّاهذه الآية فهى من النظر . « 2 » و نيز در اين آيه به پيامبر امر مىشود كه مردم را به غضّ بصر و حفظ فرج امر كند ، پس از قبيل امر به امر است و افادهء وجوب مىكند . و نيز حكم حرمت نظر به زن نامحرم در اين آيه از مهم‌ترين دستورات الهى و قانون كلى اجتماعى و نخستين مقدمهء تقواى انسانى و اسلامى و حافظ شرافت و قداست بشرى و محل ابتلاترين احكام آسمانى است ، بايد دقت شود . وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ يعنى : و اى پيامبر ، به زن‌هاى مؤمنه نيز بگو چشمان خود را ببندند يعنى از نظر كردن به عورت ديگران و بدن مردان نامحرم ، و عورت‌هاى خود را نگه دارند يعنى عورت اصطلاحى خود را از ديد همه ، و عورت شرعى خود را كه تمام بدن است از ديد مردان نامحرم ، و زينت‌هاى خود را آشكار نسازند جز آنچه خود ظاهر است . مراد از زينت در اين‌جا مواضع و جاهاى آرايش از بدن است ، مانند سينه و مچ دست و بالاتر ، و گردن و گوش . و مراد از آنچه خود ظاهر است جاهاى زينت از صورت و دست‌هاست به تبع استثناى خود صورت و دست‌ها كه در شرع ثابت شده ، مانند چشم و ابرو و بينى و لب و

--> ( 1 ) . چشمان خود را پايين اندازند . ( 2 ) . هر آيه‌اى كه در قرآن دربارهء حفظ فرج آمده منظور از آن حفظ فرج از زناست جز اين آيه كه منظور از آن حفظ فرج ازنگاه ديگران است .