4 - شدت جرم و گناه اشاعهء فحشا ، و وعيد بر ارتكاب آن و لزوم تكذيب آن به محض شنيدن . معناى آيه در خطاب به همهء مومنان اعم از ظاهرى و واقعى : بىترديد كسانى كه مسألهء افك را آوردند ، يعنى اتهام همسر پيامبر اسلام را جعل كرده و شيوع دادند ، گروهى هستند متشكل و هم‌هدف و به ظاهر از شما . شما آن را به ضرر و شر خويش مشماريد بلكه آن به خير و نفع شماست ، زيرا از سعادت و خير و عظمت و بقاى يك مجتمع به حق همانند مجتمع اسلامى كه در ميان آنها اهل شر و فتنه و ضد نظامشان وجود دارد آن است كه روشن گردند تا در كارشان هشيار و بينا باشند و دشمنانشان معلوم و رسوا گردند و عكس‌العمل‌هاى لازم در برابرشان انجام دهند . براى هر يك از آنان يعنى از كسانى كه متصدى جعل و انتشار خبرند كيفر گناهش ثابت و مسلّم است ، و براى كسى از آنها كه عمده و معظم اين كار را متصدى شده عذابى بزرگ است . لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْراً وَقَالُوا هذَا إِفْكٌ مُّبِينٌ يعنى : چرا هنگامى كه اين خبر را شنيديد مردان مؤمن و زنان مؤمنه دربارهء خودشان كه همانند نفس يكديگرند گمان خير نبردند و چرا نگفتند كه اين دروغى آشكار است ؟ ! يعنى بايد به محض شنيدن آن ، با حسن ظنّ قلبى به متّهم و اعتقاد به پاكى دامن او ، به زبان هم او را تبرئه مىكردند . لَوْلَا جَاؤُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولئِكَ عِندَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذبُونَ يعنى : چرا آنهايى كه اين نسبت را دادند بر مدعاى خود چهار شاهد مرد نياوردند ؟ زيرا گفتار آنان قذف محصنه بوده و بايد به محض رمى ، چهار شاهد مرد اقامه مىكردند . پس حال كه گواهان را نياوردند ، آنها در نزد خداوند دروغگويند . مراد اين است كه كسى كه زن پاكدامن را نسبت زنا دهد و شاهد نياورد ، او دروغگوى تشريعى و قاذف است و مستحق هشتاد تازيانه ؛ هر چند در واقع راستگوى تكوينى باشد ، زيرا موضوع حكم در اين‌جا عنوان تشريعى است نه واقعى .