لغت و اعراب : نطفه : آب ، منى حيوان . عَلَقه : خونِ بسته . مضغة : قطعهء گوشت . مخلّقة : تام‌ّالخلقة و الصورة . غيرمخلّقة : ناقص در صورت يا در نيرو . لنبيّن به‌تقدير « خلقناكم بهذا النحو من التدريج لنبيّن ، يا أمرناكم بالتأمل فيه لنبيّن » . ثم لتبلغوا به‌تقدير « ثمّ نمهلكم لتبلغوا » . أشدّ : جمع شدّة مانند أنْعُم و نعمة . أرذل : پست‌تر و پايين‌تر . لكيلا لام عاقبت است . هامد : خاموش ، زمين خشك و بىآب و علف . اهتزّ : حركت كرد . ربتْ : بالا آمد . زوج : صنف ، جفت . بهيج : نيكو و بهجت‌آور . تفسير : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ در اين آيه از دو راه براى اثبات و تحقق روز واپسين استدلال شده : يكى كيفيت خلقت انسان‌ها در رحم ، و ديگرى كيفيت رويش نباتات از خاك ، و مخاطب در آيه نسل آدم و حوّا هستند كه از خاك با پيمودن راه عادى آفريده شده‌اند هرچند خود آدم و حوّا نيز از خاك‌اند لكن آنها بلاواسطه و به نحو اعجاز و بدون پيمودن راه عادىِ نسلشان هستند . معناى آيه : اى مردم ( مخاطب جميع كسانى است كه قدرت تعقل و استدلال و استعداد وصول به نتيجه از مقدمه دارند ، و غرض هدايت و تحريص است كه دقت و تأمل در آفرينش خود كنند تا بتوانند اذعان به بعث نمايند ) اگر در بعث و برانگيخته‌شدن مردگان پس از مرگ شك و ريب داريد ، پس در آفرينش خود دقت كنيد كه ما شما را از خاك ، سپس از نطفه يعنى از منى صلب پدر و رحم مادر ، سپس از عَلَقه يعنى خون بستهء تبدل يافته از نطفه ، سپس از مضغهء مخلَّقه و غيرمخلَّقه آفريديم يعنى از قطعه گوشت تبدل يافته از علقه كه برخى مخلّقه است يعنى صورت انسانيش تكامل يافته و آماده براى دخول روح است ، و برخى غيرمخلّقه يعنى غيرمتكامل و ناقص‌الاعضا يا ناقص‌القوى است . و مراد از « لنبيّن لكم » اين است كه مراحل فوق را در خلقت بشر پيموديم ، يا شما را