لغت و اعراب : أهذا الذى به‌تقدير « و يقولون » . يذكر الهتكم به‌تقدير « بسوء » . عَجِل فى الأمر - از باب عَلِم - : شتاب كرد ، و عَجَل مصدر به معناى شتاب ، و عَجَل يعنى گِل در لغت حِمْيَر عرب . استعجله : او را امر به شتاب نمود . [ رفتار و فرجام كافران ] تفسير : وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِن يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً أَهذَا الَّذِى يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُم بِذِكْرِ الرَّحْمنِ هُمْ كَافِرُونَ آيه در بيان روش خلاف عقل و رفتار خلاف اخلاق مشركان با پيامبر اسلام و پاسخى از آن است . يعنى : اى پيامبر ، كسانى كه كفر ورزيده‌اند آن‌گاه كه تو را مىبينند هيچ برخوردى با تو ندارند جز آن كه تو را به مسخره و استهزا مىگيرند و به يكديگر مىگويند : آيا اين است آن كه خدايان شما را به بدى ياد مىكند و لا يضرُّ و لا ينفع مىگويد ؟ در حالى كه آنها خود به ذكر خداى رحمان كافرند ! حاصل آن كه كلام حق و متين و محكم تو را دربارهء بت‌ها باطل مىشمارند و كتاب آسمانى تو را كه از آثار رحمانيت او بر انس و جن است و هيچ باطلى را در آن راهى نيست انكار مىكنند . خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُورِيكُمْ آيَاتِى فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ انسان از عجله و شتاب آفريده شده است . يعنى هر چند خلقتش از گِل است لكن به قدرى شتاب‌زده است كه گويى از شتاب آفريده شده . و اين از قبيل تشبيه وصف فطرى او به جوهرهء وجودى اوست ، و از اين روست كه حتى در عذاب مورد وعيد خود شتاب مىكند چنان كه برخى از مشركان مكه مىگفتند : چرا محمّد ( صلى الله عليه و آله ) وعده‌هاى خود را منجّز نمىكند ؟ زود باشد كه آيات خود را به شما نشان دهم ، پس مرا به شتاب دعوت مكنيد . مراد از آيات در اين‌جا عذاب‌هاى دنيوى نظير شكست در بدر و خندق و غيره و عذاب‌هاى اخروى است . و اطلاق آيت بر عذاب به خاطر اين است كه نشانهء قدرت و عظمت و حكمت پروردگار است .