[ ادلهء توحيد در آفرينش و همگانى بودن مرگ ] أَوَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا يعنى : آيا كسانى كه كفر ورزيده‌اند به ديدهء دل ننگريسته و فكر و دقت نكرده‌اند در اين كه آسمان‌ها و اين زمين بسته و منضم و متصل به هم بودند كه پس از اين حالت ما آنها را از هم شكافتيم و باز كرديم و جدا نموديم ؟ محتمل است مراد از آيه اين باشد كه در آغاز خلقت ، تمام كرات جوّى كه زمين نيز جزو آنهاست يك موجود متصل و منضم و غيرقابل رخنه بوده ، سپس خداوند آن را شكافته و به كرات بسيار و نامتناهى تجزيه كرده است . و محتمل است كه مراد يكايك كرات جوّى باشد كه هر يك بنفسه بسته و منضم و غيرقابل شكاف بوده و سپس هر يك را مانند زمين شكافته و در آن كوه‌ها و دره‌ها و صحراها و درياها و معادن و هوا و فضا درآورده و آن را محل جوشش چشمه‌ها و جريان نهرها و صعود ابرها و بارش باران‌ها و رويش نباتات و درخت‌ها و سكونت حيوانات و محل ساير محتويات آن قرار داده ، چنان كه در سورهء فصّلت آيهء 10 فرمود : وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِىَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِى أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ . وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ يعنى : و همهء موجودات زنده را ما از آب آفريديم ، آيا ايمان نمىآورند ؟ مراد از حيات اعم از حيات نباتى و حيوانى و انسانى است . و غرض آن است كه آب دخالت تام در خلقت همه دارد خصوصاً حيواناتى كه از نطفه آفريده شده‌اند چنان‌كه فرموده : وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَاءٍ [ نور ، 45 ] . وَجَعَلْنَا فِى الْأَرْضِ رَوَاسِىَ أَن تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجاً سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ يعنى : و ما در روى اين زمين كوه‌هاى ثابت و استوار و پابرجا پديد آورديم براى اين كه مبادا ساكنان خود را بلرزاند و مضطرب سازد . و نيز در روى اين زمين راه‌هاى وسيع ميان كوه‌ها و دره‌ها قرار داديم كه براى راهروان پيوسته مورد رفت و آمد است ، شايد بدين‌وسيله به هدف‌هاى خويش هدايت شوند .