الشيخ علي المشكيني
25
تفسير روان (فارسى)
3 . اين تفسير به روش تفسير قرآن به قرآن و تفسير ظاهر آيات است و هرگز به تأويل آيه نمىپردازد و به اصطلاح ، تفسير وحدتى است ، فقط گاهى از روايات در فهم آيه يا بيان مصداق آن كمك مىگيرد . همچنين به شأن نزول كمتر مىپردازد و اشارهوار مىگذرد ، و در احكام فقهى نيز پس از اشارهاى كوتاه به فقه ارجاع مىدهد . 4 . ابداء رأى مستقل به هنگام اختلاف آراء مفسران در فهم آيه . ايشان هرگز مرعوب كسى نبوده و آنچه خود درست و مبرهن مىدانسته در اين تفسير آورده است و گاهى به نقد آرا ديگر نيز مىپردازد و گاه به معانى گوناگون يك كلمه يا يك آيه اشاره مىدارد . 5 . توجه به مسائل اجتماعى و سياسى كه به مناسبت آيات ، از آنها ياد مىكند و هر جا كه پاى عزت و عظمت مسلمين به ميان مىآيد ، در اين باره نكاتى گوشزد مىنمايد و اشاراتى نيز به ولايت سياسى جامعه دارد . 6 . ذكر مطالب ناب كه در لابهلاى برخى روايات نهفته و در تفاسير ديگر كمتر يافت مىشود و براى خوانندگان تازگى دارد ، مانند بياناتى در بارهء ساختمان كعبه يا حجر موسى عليه السلام و امثال آن . علاوه بر آن ، صدها نكتهء ادبى ، تاريخى ، اعتقادى ، فقهى ، اخلاقى نيز در آن به چشم مىخورد . 4 . دربارهء ويرايش كار ويرايش اين تفسير تقريباً همزمان با تأليف آن آغاز گرديد و به تدريج صورت پذيرفت . در اين ويرايش نخست قطعات آيات با متن قرآن كريم تطبيق مىشد تا افتادگى روى نداده باشد . سپس موارد شرح لغات و ضبط آنها با مراجعه به كتابهاى مربوطه بررسى مىشد ، و در بحث اعراب به تفاسيرى چون مجمع البيان ، الميزان ، كشاف و نيز كتابهاى بيان اعراب چون املاء ما منَّ به الرحمن ابوالبقاء عكبرى و البيان فى غريب اعراب القرآن ابوالبركات بغدادى مراجعه و اصلاحاتى با هماهنگى ايشان صورت مىگرفت . در متن تفسير ، علاوه بر ويرايش املايى و ادبى و سجاوندى ، بيشتر ويرايش محتوايى در نظر بود . از اين رو موارد اختلاف نظر چه در بحث لغت و اعراب و چه در بحث تفسير ، يادداشت و طى نامهاى به محضر ايشان تقديم مىشد و اگر تذكرات مورد پذيرش ايشان قرار نمىگرفت ، ويراستار يا صرفنظر مىكرد و يا كتباً يا حضوراً آن را با مؤلف در ميان مىنهاد و به نتيجهء لازم مىرسيد . مواردى هم كه به نظر شرح بيشترى مىطلبيد با تذكر ويراستار ، شرح لازم نوشته مىشد . اما از