نابينا بر شنيدنى جايز است همان طورى كه شهادت بينا بر ديدنى و همچنين آنچه را كه شاهد باشد بر اساس علم خود مىتواند شهادت دهد . » . « 1 » 4 - امام باقر عليه السلام فرمود : « شهادت حرورى « 2 » ، قدرى « 3 » ، مرجئى « 4 » ، اموتى ، ناصبى « 5 » و شخص فاسق پذيرفته نيست » - يعنى كسى كه محرز باشد چنين است و عداوت و مخالفتش قطعى باشد . امّا كسى كه كتمان كند و

--> ( 1 ) - همان : 2 / 509 . ( 2 ) - حروريه از « خوارجند » آنگاه كه حضرت على عليه السلام از صفين برمىگشت ، خوارج دوازده هزارتن بودند در « حروراء » كه ديهى در نزديكى كوفه . . . گرد آمدند از اين رو به حروريه موسوم شدند . . . ( فرهنگ فرق اسلامى ، ص 152 ) ( 3 ) - قدريّه ، در « هفتاد و سه ملّت » آمده است : قدريّه گويند : سررشتهء اختيار به دست ما است ، طاعت و معصيت و خير و شر فعل بندگان است نه به قضا است و نه به قدر و نه به خواست كس ديگر . . . حاصل آن است كه اهل جبر گويند : همه او كرد و اهل قدر گويند : همه ما كرديم . . . ( فرهنگ فرق اسلامى : ص 356 - 358 ) . ( 4 ) - راجع به مرجئه در پاورقى جلد پنجم در جاى خودش مفصّل آورده‌ايم . ( از : فرهنگ فرق اسلامى : ص 401 - 408 ) . ( 5 ) - ناصبى كه جمع آن نواصب است يعنى كسانى كه با حضرت على عليه السلام دشمنى دارند . صاحب « تبصرة العوام » گويد : بدان كه اصل اين هفتاد و سه فرقت دو است و هر يك را دو نام است ، يكى را محمود و ديگرى را مذموم امّا اصل اوّل قومى كه ايشان خود را اهل سنت و جماعت خوانند و اين نام محمود است و خصم ايشان را نواصب . شيعه گويد : امام بايد منصوص عليه باشد به خلاف نواصب كه گويند : امام بايد به اختيار مردم باشد . مختصر آنكه نواصب در مقابل « روافض » است زيرا اهل سنّت براى اهانت به شيعيان ، آنان را روافض خوانند و شيعه نيز در مقابل ايشان را نواصب . . . بُرسى مىنويسد : كسانى كه با زياد بن على بجنگيدند و گفتند : كسى نمىتواند سنى نيك باشد مگر اينكه بغض على عليه السلام در دلش باشد . ( فرهنگ فرق اسلامى دكتر محمّد جواد مشكور : ص 451 - 452 ) - م .