شكست . و حسن را به مداين بردند و خونريزى زيادى كرده بود و بيماريش شديد شدو مردم از اطراف او پراكنده شدند . معاوبه به عراق آمد و به كار مسلط شد و ازطرفى حسن عليه السلام سخت بيمار گرديد . و چون حسن عليه السلام ديد توانايى ندارد و اصحابش پراكنده شده‌اند و با او ايستادگى نكردند ناگزير با معاويه صلح كرد و بالاى منبر رفت و پس از حمد و ثناى الهى فرمود : « اى مردم ! خداوند شما را به وسيله پيشينيان ما هدايت كرد و به وسيله آخرين فرد ما نيز خون شما را حفظ كرد ، و من با معاويه سازش كردم و نمىدانم شايد آزمونى براى شما و بهرهء اندك و زودگذرى باشد ! « 1 » 31 - جاحظ از قول مداينى مىگويد : معاويه گفت : هرگاه مرد هاشمى بخشنده نباشد به قوم خودش شباهت ندارد ، و هرگاه مخزومى متكبر نباشد به قوم خودش شباهت ندارد ! پس اين سخن وى به حسن‌بن على رضى الله عنه رسيد ، فرمود : چه خوب به سود خويشتن نگريسته است ! او خواسته است كه بنىهاشم اموالشان را ببخشند و به مال او نيازمند شوند و بنى مخزوم خود را بر مردم برترى داده باشند تا مردم از آن‌ها بدشان بيايد و بدگويى كنند و بنىاميه را بردبار قلمداد كند تا دوست بدارند ! « 2 » 32 - خليفةبن خياط مىگويد : حسن‌بن علي بن ابىطالب و معاويه گرد آمدند ؛ آن‌ها در « مسكن » ازاراضى سواد و از نواحى انبار جمع شدند و با هم صلح كردند و حسن‌بن على فرمانروايى را تسليم معاويه كرد ،

--> ( 1 ) - تاريخ يعقوبى : 2 / 204 . ( 2 ) - البيان والتبيين 4 / 61 .