آن چيست ؟ جبرئيل گفت : زهد و برتر از آن . پيامبر پرسيد : آن چيست ؟ جبرئيل گفت : اخلاص و برتر از آن . پيامبر پرسيد : آن چيست ؟ جبرئيل گفت : يقين و برتر از آن . پيامبر فرمود : گفتم ، اى جبرئيل آن چيز برتر چيست ؟ جبرئيل گفت : سبب رسيدن به آن ، توكّل بر خداوند است . گفتم : توكّل بر خدا چيست ؟ جبرئيل گفت : اين‌كه بدانى آفريدگان را توان سود و زيان رسانى و اعطا و بازداشتن نيست و ديگر اين‌كه از خلق ، قطع اميد كنى ؛ كه هرگاه بنده اين گونه شود ، جز براى خدا براى كسى كار نمىكند و جز به او اميدوار نيست و جز از او نمىترسد و جز از او توقع و انتظارى ندارد ، اين معنى توكّل است . » 14 . در دعاهاى ماه رجب آمده است : « همه چيز بر تو توكل كرده است . » بيان آياتى كه در ذيل جملهء حديث ذكر كرديم ، مجموعاً درصدد بيان معنى توكّل هستند و اين‌كه چرا توكل همه موجودات ، بايد فقط به خدا باشد و بس . همچنين ، آثار و نتايج اين فضيلت نفسانى را تبيين مىكنند . آثار و نتايجى همچون : محبّت خدا نسبت به توكّل كنندگان ، يارى آن‌ها از ناحيهء خداوند در تمام امور ، مسلّط نبودن شيطان بر آن‌ها از هيچ راهى - به حكم وقوع نكره در سياق نفى در آيه « إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ » بهتر و پايدارتر بودن آن‌چه خداوند براى متوكّلان آماده كرده است نسبت به دنيا و آن‌چه در آن است و كافى بودن خداوند - تبارك‌وتعالى - براى آن‌ها . البته روشن است هر يك از اين مواهب الهى ، به تنهايى براى برترى و شرافت نسبت به تمام عالم كافى است . بنابراين اگر خوانندهء عزيز بعد از توجه به آن‌چه ما اشاره كرديم ، بار ديگر به آيات ذكر شده مراجعه كرده و در آن‌ها تدبر نمايد ، راستى و درستى بيان ما را در مىيابد و به نكات ديگرى نيز آگاهى خواهد يافت . چرا كه احاديث با اشاره و صراحت ، علاوه بر بيان معناى توكّل و مراتب آن ، معناى آيات را روشن و جملهء مربوط به توكّل در حديث معراج را نيز تفسير مىنمايند . ( دقت شود ) .