معناى دقيق طلب راهنما بر خشنودى الهى مراد از دليل در جمله اوّل : « إِجْعَلْ لِى إِلى مَرْضاتِكَ دَلِيلًا » چيست ؟ آيا موفقيّت توجه به راهنماىهاى انبيا و اوصيا - عليهم‌السّلام - و قرآن شريف پيدا نمودن و يا گشوده شدن ديده فطرى خواننده باشد ، دو مورد را مىتوان مورد نظر قرار داد ؛ زيرا بشر ، غير از انبيا و اوصيا - عليهم‌السّلام - ، به اقتضاى جهل عالم خاكى و بشريّت ، در ظلمت و جهل واقع است ، مگر آن كه خداوند از طريق انبيا و اوصيايشان - عليهم‌السّلام - و يا توجّه به فطرت ، راه‌گشاى او گردد ، تا مرضىّ الهى را شناخته و سپس بدان عمل نمايد . رهايى از وسوسه‌هاى شيطانى ؛ گام اوّل در مسير خشنودى الهى حاجت دوم : « وَ لا تَجْعَلْ لِلشَّيْطانِ فِيهِ عَلَىَّ سَبِيلًا » ، به مطلب مهمى اشاره دارد . آرى ، تا زمانى كه بشر به وسوسه‌هاى شيطان گرفتار است ، كجا مىتواند مرضىّ الهى را انجام دهد . كار شيطان جدا نمودن بندگان الهى است - به هر طريق - از توجه به او سبحانه . خداوند در قرآن شريف گفتار ابليس را اين گونه بيان مىفرمايد : - قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ « 1 » شيطان گفت : پس به خاطر اين كه مرا گمراه نمودى ، مسلّماً در [ كمين ] راه راست تو مىنشينم ، سپس از پيشاپيش و عقب و جهات راست و چپ آنان [ بندگان ] مىآيم [ و آنان را گمراه مىنمايم ] و بيشتر آنان را شاكر و سپاسگزار نخواهى يافت . - لَعَنَهُ اللَّهُ وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً « 2 »

--> ( 1 ) . سوره‌ى اعراف ، آيات 16 و 17 . ( 2 ) . سوره‌ى نساء ، آيات 118 - 120 .