- وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ « 1 » و هر نعمتى كه داريد ، از ناحيه‌ى خداست . - وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً « 2 » و نعمت‌هاى آشكار و نهان خود را بر شما كامل گردانيد . و هر يك از اين نعمت‌ها ، ظهور يافته از اسم يا اسامى خاصّى از نام‌هاى الهى - به حساب تفاوتى كه در آن‌ها وجود دارد - مىباشد . بنابراين نمىتوان حمدى كه در مقابل نعمت معنوى وجود انبيا و اوصيا - عليهم‌السّلام - و كتب آسمانى و قرآن شريف است ؛ و حمدى كه در مقابل نعمت‌هاى ظاهرى برونى و درونى به حساب تعدّد ظهورات ظاهر و منشأ گرفته از نام‌هاى الهى است ، يكىدانست . از اين رو ستايش او سبحانه نيز نسبت به هر كدام بايد خاصّ به خود باشد ، چنان كه در اين فراز دعا فرموده شده : « الْحَمْدُللَّهِ بِمَحامِدِكَ كُلِّها عَلى جَمِيعِ نَعْمآئِكَ كُلِّها . » عبوديت و معرفت حقيقى ، رضايت و خشنودى پروردگار در مورد جمله : « حَتّى يَنْتَهِىَ الْحَمْدُ إِلى ما تُحِبُّ وَ تَرْضى » بايد گفت : « ما تُحِبُّ وَ تَرْضى » ، همان نعمتى است كه غرض غايى از خلقت بشر بر آن بوده و هر كس را آن عنايت نصيب گردد ، بايد بهترين حمد را - كه مناسب آن نعمت عظماى الهى است - داشته باشد . به عبارت ديگر آن نعمت عبوديّت ، واقعى و شناسايى حقيقى او سبحانه مىباشد ، چنان كه خداوند مىفرمايد : - وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ « 3 » و جنّيان و انسان‌ها را نيافريدم ، مگر اين كه مرا بپرستند . - بَلى مَنْ أَوْفى بِعَهْدِهِ وَ اتَّقى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ « 4 » آرى ، هر كس به عهد و پيمان خويش وفا نموده و تقوى پيشه كند ، به راستى كه

--> ( 1 ) . سوره‌ى نحل ، آيه‌ى 53 . ( 2 ) . سوره‌ى لقمان ، آيه‌ى 20 . ( 3 ) . سوره‌ى ذاريات ، آيه‌ى 56 . ( 4 ) . سوره‌ى آل‌عمران ، آيه‌ى 76 .