همانا امكان رغبت و ميل پيدا نمودن همه‌ى مخلوقات به تو است و من هم كه يكى از آنانم چگونه ممكن است چنين نباشم . امّا علت اين كه همه‌ى مخلوقات ، تمام ميلشان به اوست اين است كه هر مظهر و مخلوقى به هستى خود علاقمند و همواره توجّهش در تمام لحظات به آن مىباشد ، از طرفى و هستىاش جز حقيقت مطلقه‌ى الهى كه محيط به وى و همه اشياء است نمىباشد ، اگر چه او صورتاً هستى را جز حضرت حق گمان كند . و اما لفظ « مِثْلُكَ » در اين بخش و بخش پيشين كه از آن استشمام دويى مىشود ، گويا براى اين است كه تمام امور عالم ، صورتاً به اسباب و مسببّات انجام مىپذيرد ( اگر چه آن اسباب و مسببات ، آلات و ادواتى كه با هر مخلوقى است باشد ) و چنان چه رغبت به آن‌ها نباشد ، كارى از پيش نمىرود و دعا در مقام اين است كه : به هر چه توجّه كنى ، اگر چه از اين توجّه ناچارى ، ولى باز رغبتت به حضرت حق سبحانه مىباشد ؛ زيرا آنان هم به هستى مطلق الهى قائم و به او داراى كمالات مىباشند و از خود چيزى ندارند . ( 564 ) « يا مَوْضِعَ شَكْوَى السّائِلِينَ وَ مُنْتَهى حاجَةِ الرّاغِبِينَ ! » « 1 » اى جايگاه شكايت و گله‌ى درخواست كنندگان و منتهاى حاجت و خواسته‌ى گرايندگان و خواهش كنندگان ! لزوم توجه تشريعى به اين كه حق تعالى منتهاى حاجت بشر است با دقّت در بيان فرازهاى دوّم و سوم ، معناى ظريف اين دو جمله به خوبى روشن مىشود . آن چه در اين بخش لازم به توضيح است ، اين است كه چگونه حضرتش

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 218 .