كُلُّ شَىْءٍ ، وَ بِجَبَرُوتِكَ الَّتِى غَلَبَتْ كُلَّ شَىْءٍ ، وَ بِعِلْمِكَ الَّذِى أَحاطَ بِكُلِّ شَىْءٍ . يا نُورُ يا قُدُّوسُ ، يا أَوَّلَ قَبْلَ كُلِّ شَىْءٍ ، وَ يا باقِىَ بَعْدَ كُلِّ شَىْءٍ ، يا أَللَّهُ يا رَحْمانُ . » « 1 » [ خداوندا ! از تو خواستارم ] به رحمتت كه هر چيز را فراگرفته ، و به [ مقام ] عزّتت كه بر هر چيز چيره گشته ، و به عظمت و بزرگىات كه تمام چيزها در برابر آن فروتن و افتاده‌اند ، و به قوّت و نيرويت كه هر چيزى در برابر آن سرافكنده است ، و به كبريائيت و عظمت و چيرگىات كه به هر چيز غالب و چيره است و به علم و آگاهىات كه ب رهر چيز احاطه نموده است . اى نور و اى پاكيزه [ از هر عيب و نقص و از نور بودن ! ] اى نخست و اوّل پيش از هر چيز ! و اى پايدار بعد از هر چيز ! اى خدا [ و ذات مستجمع جميع صفات و كمالات ] و اى رحمت گستر ! شبيه به اين بيانات در دعاى كميل و بعضى دعاهاى ديگر نيز ديده مىشود ، براى حلّ مشكلات اين جمله‌ها ، توجّه به نكات زير ضرورى است : چگونگى ظهور و بقاى موجودات به صفات جمال و جلال الهى به نصّ كتاب الهى و احاديث و دعاهاى مأثوره از معصومين - عليهم‌السّلام - و تأييد عقل و شهود ، ثابت است كه خداوند سبحان با موجودات و محيط به آن‌ها است ؛ و خداوند ، صفات و اسم‌هايى دارد كه همه عين ذات اويند و جداى از ذاتش نيستند ؛ و همه‌ى اشيا و مظاهر و كمالات آن‌ها برخاسته از كمالات اسم‌ها و صفات مىباشند . البتّه اگر با استناد به ادلّه‌ى فوق گفته شود خداوند با همه‌ى موجودات و محيط به آن‌ها است ، نبايد معناى احاطه و معيّت حقّ سبحانه را مانند احاطه‌ى مادّى تصوّر كنيم ؛ بلكه بايد احاطه و معيّتِ موجود مجرّد به مخلوقِ مادّى و يا مخلوقِ مجرّد را در نظر بگيريم . در اين

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 45 .