هميشه با تلاش و كوشش فراوان و نگرانى و انتظار آميخته است و به همين جهت دراز مىنمايد . و بعضى گفته‌اند : اين شبها اشاره به ده شب آخر ماه رمضان است كه شبهايى با عظمت است . [ 3 ] سوگند به جفت و طاق ، به روز عيد قربان و روز عرفهء پيش از آن ، و به عبادتهايى كه در آنها صورت مىگيرد : / 88 عبادتهاى جفت همچون نمازهاى دو ركعتى و چهار ركعتى ، و عبادتهاى فرد همچون نماز مغرب . سوگند به هر جفت ، و به هر چيز تك و تنها ، پس خيالت به هر جا كه رو كند جز طاق يا جفت نمىبيند ، به همهء اينها سوگند كه خدايت در كمين است . « وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ - و سوگند به جفت و طاق . » [ 4 ] آيا توفيق رفتن به حج را يافته‌اى ، يا به ياد « إفاضه » افتاده‌اى كه سيل حاجيان از عرفات ، پس از عبور از دره‌ها و گذشتن بر كتفهاى تپه‌ها ، تكبير و تهليل گويان ، به سوى مزدلفة روانه مىشوند ، در حالى كه از همهء نشانه‌ها و علامتهاى مشخص خود جدا شده‌اند : سرهاى برهنه ، پوشيده در لباس سادهء احرام ، كه در برابر خود هدف يگانه‌اى دارند و مىخواهند به آن برسند كه همانا رضاى پروردگارشان است ؟ به حق بايد گفت كه اين گذرگاه يكتاپرستى و يگانگى و پرهيزگارى و رحمت است . . . اگر در آن ساعتها قادر بر آن باشى كه خود را از مؤثرات اين سير شبانه تهى سازى و به آن از بيرون نگاه كنى ، چيزى عجيب را مشاهده خواهى كرد : چنان خواهى ديد كه گويى زمين و آسمان در سيرند ، و اين كه خود شب نيز با تو در گردش و سير و راهپيمايى همراه است . « وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ - و سوگند به شب در آن هنگام كه سير مىكند . » سوگند به آن شب فراموش ناشدنى : كه راه حق پيروز مىشود ، زيرا كه خدا در كمين طاغيان و طاغوتان است . گفته‌اند كه : مراد از « يسر » آن است كه در آن سير مىشود چنان كه نيز