خواهد شد : « وَ إِلَى الْجِبالِ كَيْفَ نُصِبَتْ - و به كوه‌ها ( بنگر ) كه چگونه در جاى خود قرار گرفته‌اند . » [ 20 ] نگاهى به زمين و چگونگى گسترده و رام شدن آن به خواست خداوند متعال براى آدمى بر اثر بارانهاى فراوانى بينداز كه دامنه‌هاى كوه‌ها را شسته و زمين را هموار و شايستهء براى سكونت و زراعت ساخته است . « وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ - و به زمين كه چگونه هموار شده است . » اين سخنان ما را به ضرورت بحث دربارهء چگونگى و خصوصيتهاى همهء موجودات در اطراف يادآور مىشود ، و نيز تحقيق دربارهء عوامل مؤثر در آنها : چگونه و با چه عوامل ملموسى آسمان و كوه‌ها و زمين به اين كيفيت درآمده است ، و بدين گونه كتاب پروردگارمان ما را به تحقيق و تفتيش بر مىانگيزد : خواه در سطح كارشناسان و دانشمندان بوده باشد ، يا در تراز فرد فرد ما ، بر همهء ما واجب است كه به انديشيدن و تعقل بپردازيم و از آنچه در پيرامون ما مىگذرد غافل نمانيم . . . همين راه براى شناخت آفريدگار است كه هر چه بيشتر پيموده مىشود شناخت نيز افزايش پيدا مىكند ، و معرفت خداوند متعال اصل هر نيكى و خير و صلاح است . / 73 [ 21 ] دلايل در همه جاى آفرينش پراكنده است ، و خرد آدمى به تنهايى براى آن كافى است ، و پيامبر - صلى اللَّه عليه و آله - و كسانى كه بر راه او مىروند نقش كسى را دارند كه يادآورى مىكنند ، و او نه از طرف آنان تكليف به اين كار شده و نه اجبارى در آن بوده ، و نه مسئوليت انديشه‌هاى ايشان را كه همه مسلمان‌اند بر عهده مىگيرد : « فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ - پس يادآورى كن كه تو يادآورى كننده‌اى . » پس بر عهدهء رسول كارى جز رساندن پيام آشكار خدا نيست ، و حتى معرفت خدا جز به مدد خرد آدمى صورت اتمام نمىپذيرد كه پيامبر با يادآورى خود آن را به تفكر برمىانگيزد .