سابق مىتواند به سفرى ابدى ببرد كه بازگشت ندارد ، پس غفلت براى چه ؟ « 1 » و در صورتى كه همسرم كه سنى نزديك به سن من داشت ، و از هيچ گونه بيمارى قبلى شكايت نمىكرد به اين شكل عجيب از دنيا رفت ، پس من چرا نبايد احتمال چنين پيشامدى را براى شخص خودم بدهم ؟ و همين امر عزم مرا بر آن جزم كرد كه ، پيش از گرفتار مرگ ناگهانى شدن ، به اتمام تفسير بپردازم . در آن تاريخ يك جزء از تفسير را به پايان رسانده بودم ، و در آن هنگام كه به نوشتن آغاز كرده بودم ، با خود چنان مىانديشيدم كه هر روز چند صفحه از تفسير را بنويسم ، بى آن كه نقشه‌اى براى زمان پايان يافتن آن طرح كرده باشم ، و اساسا در آن روز شروع خواب آن نمىديدم كه بتوانم - به سبب اوضاع و احوال زندگيم و مسئوليتهاى متنوع و متعددى كه بر عهده داشتم - اين كار را به پايان برسانم . در هنگام آغاز كردن تفسير در كويت بودم ، و چنان كه در مقدمهء جزء اول يادآور شدم ، در خانه‌اى از خانه‌هاى خدا در منطقهء بنيد القار براى مدتى استراحت مىكردم ، و در آن مىكوشيدم كه در خلال اين مدت از مراجعات عادى روزانه خود را پنهان نگاه دارم و چنان باشد كه بتوانم تنها به نوشتن تفسير بپردازم ، و شايد مقدارى ناراحتى براى برادرانم كه از سبب آن آگاه نبودند فراهم آورده بودم ، ولى جز اين چاره‌اى براى پيوسته به كار تفسير پرداختن نداشتم . خدا را گواه مىگيرم كه ساعاتى كه خود را شاگرد كوچكى در مدرسهء بزرگ قرآن مىيافتم ، بسيار برايم شوق انگيز بود . در آن مىكوشيدم تا هر آيه يا هر كلمهء از آيه و حتى هر حرف در آيات روشن كتاب خدا را به سخنگويى بر انگيزم و آنچه را كه ثبت كردن آن امكان پذير است ثبت كنم . . . ، در صورتى كه بيشتر آنچه در قرآن است ، پايگاهى بلندتر از آن دارد كه بتواند به كتابت در آيد ، و آيا كلمات كسى مثل من مىتواند بر پرواز روح و تموج نور و تجلّى جمال الاهى از ميان آيات ذكر حكيم احاطه پيدا كند ؟

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به حاشيهء ص 488 .