شايد ضمير « ها » كه به زمين باز مىگردد ، اين فكر را به ما تلقين كند كه زلزله به منطقهء خاصى از زمين وابسته نيست ، و / 277 به صورت سخت‌ترين زمين لرزه‌اى است كه كرهء زمين گرفتار آن شده است . [ 2 ] در اين هنگام چه پيش خواهد آمد ؟ آيا هستهء مركزى كرهء زمين به سبب عواملى ناشناختهء براى ما به جوشش و فوران در مىآيد و با تكانهاى سخت آنچه را كه در ظرف ميليونها سال در خود زندانى كرده بود به يكباره بيرون مىريزد ؟ و ظاهرا از آيات كه به بيرون ريختن سنگينيهاى زمين دلالت دارد ، چنين استنتاج مىشود . « وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها - و زمين سنگينيهاى خود را بيرون ريزد . » خداوند متعال در آيه‌اى ديگر چنين گفته است : « وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ - و بيفكند آنچه را كه در آن است و تهى شود » . « 1 » بعضى گفته‌اند : اثقال گنجها و كانهاى زمين است ، و بعضى ديگر آنها را مردگانى تفسير كرده‌اند كه زمين در دومين دميدن صور آنها را از خود بيرون مىريزد و ناگهان آنها بر مىخيزند و به نگريستن مىپردازند . و چنان مىنمايد كه كلمه وسعت قابليت تطبيق با همهء اين نتيجه‌ها را دارد ، ولى آنچه بيشتر از زلزله دربارهء آن آگاهى داريم ، بيرون ريختن مواد گداختهء مركزى زمين از آن است . چه مىدانيم كه بعضى از زمين لرزه‌ها از فوران آتشفشانهايى نتيجه مىشود كه مواد گداخته از آنها فوران مىكند . و مؤيد اين مطلب است آنچه در حديث بدين صورت آمده است : « زمين پاره‌هاى جگر خود را به صورت ستونهاى از سيم و زرقى مىكند » . « 2 » [ 3 ] و انسان حيرت زده و مدهوش بر جاى مىماند ! زمين را چه چيز به لرزه برانگيخته است ، كه اين گونه اندرون خود را بيرون مىريزد ، و اين براى چه و هدف

--> ( 1 ) - الانشقاق / 4 . ( 2 ) - القرطبى ، ج 20 ، ص 147 .