مىشدند ، جاهليت يكه تاز ميدان مىشد ، و دشوارى عهده زمانى بروز مىكرد كه مؤمنان به وحى در زير فشار جاهليت تسليم به آن مىشدند ، و اين كيفيتى است كه پيش از بعثت پيامبر اسلام اتفاق افتاد ، چه در آن هنگام پيروان آخرين پيامبر يعنى عيسى - عليه السلام - نيروى قابل ذكرى نبودند ، و اين نه از جهت كمى شمارهء ايشان بلكه بدان سبب بود كه در ميدان سلطه با قيصرها بيعت كردند ، و در ميدان فرهنگ پيرو فلاسفه شدند و با مترفان و مستكبران در اجتماع به مداهنه و رياكارى پرداختند ، و از دين چيزى جز آداب و شعايرى ميانتهى براى ايشان بر جاى نماند ، و به جاى اين كه با سلطه‌هاى ستمگر به مبارزه برخيزند و از حقوق ستمديدگان و محرومان دفاع كنند ، به مبارزهء با يكديگر پرداختند ، و كار به مجادله‌هاى ميان مذاهب گوناگون يك دين منجر شد . به صورتى در آمدند كه يهوديان پيش از ايشان بدان صورت درآمده بودند ، و گرفتار همان اخلاق فاسدى شدند كه عيسى بن مريم - عليه السلام - براى اصلاح آن برانگيخته شده بود ، و به همين گونه در ميدان فرهنگ و زمينه‌هاى فكرى به دفاع از ارزشهاى وحى در برابر مفاهيم گمراه كنندهء فلسفه برنخاستند ، بلكه در صدد آن بر آمدند كه ميان آن دو سازشى به وجود آورند ، حتى اگر چنان بوده باشد كه در نتيجهء چنين سازشى پاكيزگى و پاكى وحى از ميان برود . آيا به آن توجه كرده‌ايد كه چگونه بر اثر پيروى از نو افلاطونى فلسفى به انديشهء تثليث كشيده شدند ، و از همين زمان ضرورت رسالت الاهى / 262 از هر زمان ديگر بيشتر شد ، و اين نه فقط براى اصلاح بشريت و رهانيدن آن از تباهى گسترده‌اى بود كه بر آن عارض شده بود ، بلكه براى پاك كردن رسالت از كجرويها و انحرافاتى ضرورت داشت كه به توسط اهل كتاب كافر در آن راه يافته بود ، و نيز براى روشن كردن چراغهاى راهنمايى ضرورت داشت كه يا خاموش شده و يا بر اثر شهوات استكبارى نزديك بود كه خاموش شود ، و ديگر راه رهروان دين را روشن نسازد و نتواند ، در غياب فرستادگان خدا حجتى از خدا براى مردمان بوده باشد . چنين بود كه خدا فرستادهء خاتم خود را با قرآنى پاك از ناپاكى انحرافات فرهنگى كه همهء ديانتها را به انحراف كشيده بود ، و از تأثير فرمانروايان ستمگر و