باشد ، به منتها درجهء وحشيت و تباهى سقوط مىكند ، و هوشمندى و توانايى خود را در راه هلاك خويش به كار مىاندازد ، آيا نمىبينيد كه چگونه فساد و تباهى در خشكى و دريا گسترش يافته است ؟ آيا خبر جنگهاى جهانى به گوش شما نرسيده ، و از اين با خبر نشده‌ايد كه اين آدميزاد چه وسيله‌هايى براى هلاك كردن خويشتن و ديگران فراهم آورده است ؟ ! / 209 اين همه گواه بر آن است كه اين موجود بزرگ جز با يك نظام الاهى بزرگ نمىتواند تكامل پيدا كند . . . بدون دين ، همچون كشتى كوه پيكرى بدون ناخدا ، و هواپيماى بسيار بزرگى بى راننده است ، و معلوم است كه در دريا و آسمان پيكران چه سرنوشتى خواهد داشت ! [ 8 ] اگر كيفر و پاداش موعود نبود ، آفرينش آدمى كارى بيهوده يا حتى ظلمى به شمار مىرفت ، سبحان اللَّه ! پس چگونه مىتواند در نزد خدا كسى كه به اسفل سافلين نزول مىكند و سبب گسترش تباهى در زمين مىشود ، با كسى برابر باشد كه به اوج نيكى و نيكوكارى صعود مىكند ؟ آيات خدا در آفريدگانش ما را به آن رهبرى مىكند كه پروردگار ما بهترين داور در ميان داوران است ، و اين خود گواه بر آن است كه خدا براى اين انسان پاداشى مقرر داشته است كه در روز جزا به او خواهد رسيد . « أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ - آيا خدا استوارترين داور و حاكم در ميان داوران نيست ؟ » در حديث از قتادة روايت شده است كه گفت : هنگامى كه رسول اللَّه - صلى اللَّه عليه و آله - اين سوره را به پايان رسانيد ، گفت : « چرا . و من بر اين از گواهانم » . « 5 »

--> ( 5 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 512 .