ديگر قدرتها را براى آزمودن مردمان به ايشان داده است ، و براى ايشان خير و شر را آشكار ساخته و فجور و تقوى را به ايشان الهام كرده است . و رسول - صلى اللَّه عليه و آله - اين را بيان كرده است ، ولى مردمان سخن رسول را به خطا تفسير كرده‌اند ، به همان گونه كه با قرآن نيز چنين كرده‌اند . پس روايت گذشته - مثلا - مدلول قرآن را تخطئه نمىكند ، چه پيامبر بيان مىكند كه خدا آنچه را از فجور و تقوى به ايشان الهام كرده بر آن فرمان رانده است ، پس اگر فاجر شوند به اذن او است ( نه به امر او و نه به فعل او ) و اگر پرهيزگار شوند به اذن و فرمان او است ( و نه به فعل او ) . / 159 به همين گونه نصى كه پس از اين مىآيد ، دليل بر آن است كه خداوند سبحانه و تعالى بندگان خود را بيهوده رها نكرده است ، و در نص به ضرورت داشتن سعى و تلاش تصريح شده ، پس اگر همه چيز از پيش تمام شده است ، ديگر تلاش و كوشش چه معنى مىتواند داشته باشد ؟ در دو صحيح و در ترمذى از على - عليه السلام - آمده است كه گفت : « در بقيع با جنازه‌اى بوديم ، و پيامبر - صلى اللَّه عليه و آله - آمد و نشست و ما با او نشستيم ، و به دست او چوبى بود كه نوك آن را روى زمين به اين سو و آن سو مىكشيد . پس سر به آسمان برداشت و گفت : هيچ نفسى به دنيا نمىآيد مگر اين كه جاى در آمدن آن نوشته شده است » پس گفتند : يا رسول اللَّه ! آيا به كتابمان اعتماد نكنيم ، پس هر كه اهل خوشبختى باشد براى سعادت كار مىكند ، و هر كه اهل بدبختى باشد براى بدبختى كار مىكند ؟ گفت : « عمل كنيد پس همه چيز ميسر است . اما آن كه از اهل خوشبختى باشد ، عمل كردن براى خوشبختى و سعادت براى او ميسّر مىشود ، و آن كه اهل بدبختى و شقاء باشد ، عمل شقاء براى او آسان و ميسر مىشود » . سپس اين آيات را خواند : فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى * وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى * وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى * وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى » . « 10 »

--> ( 10 ) - القرطبى ، ج 20 ، ص 84 .