نِعْمَةٍ تُجْزى ( 19 ) إِلاَّ ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلى ( 20 ) وَ لَسَوْفَ يَرْضى ( 21 ) / 148 تلاش و كوشش شما متفاوت است شرح آيات : [ 1 ] نابينا اختلاف رنگها و فاصله‌ها را تشخيص نمىدهد ، و آن كه حس چشايى يا بويايى او آسيب ديده ، از تميز دادن تفاوت مزه‌ها يا بوها ناتوان است ، به همين گونه شخص نادان از اختلاف چيزها خبرى ندارد ، و هر چه بر دانش آدمى افزوده شود ، شناخت وى از حدود چيزها و اختلاف آنها با يكديگر بهتر آگاهى حاصل مىكند ، مثلا ، آن كه كارشناسى در اقسام قماش است ، از تفاوت نوعى پارچه با نوع ديگر به خوبى آگاه است ، ولى نادان از اين كه چرا آنها با يكديگر تفاوت قيمت دارند بىخبر است و آيا چنين نيست ؟ حق و باطل دو رنگ طبيعت است كه عالمان از تفاوت آنها آگاهند ، و دشوارى در اين قضيه تنها عقلى نيست ، چه هواى نفس نيز مخالف تمايز ميان حق و باطل است ، پس اين يك مشكل نفسانى نيز هست ، و آيات قرآن انسان را از خلط امور با يكديگر بيم مىدهد ، پس به همان گونه كه شب غير از روز و نر غير از ماده است ، به همان گونه هم كوشش و تلاش براى خير با كوشش براى شر تفاوت دارد . / 149 « وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى - سوگند به شب كه مىپوشاند . » يعنى طبيعت را در تاريكى و آرامى خود غرق مىكند و آن را مىپوشاند . [ 2 ] و سوگند به روز كه با روشنى و فعاليت و گرماى خود پيدا مىشود . « وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى - و روز در آن هنگام متجلّى مىشود . » [ 3 ] كودك دختر ، از آن هنگام كه ناخنهايش هنوز نرم است ، چنان دوست دارد كه با عروسكها بازى كند و آنها را همچون فرزندان خود بداند ، و از