مىگرفتند ، و در واقع راهبان شب و شهسواران روز بودند . برخاستن شب بر جانها از آن روى دشوار است كه شخص براى پرداختن به آن مواجه با چالشى نفسى مىشود كه خواب بر آن چيره شده ، و در صدد آن است كه از زير بار مسئوليت شانه تهى كند ، و راحت بدنى را از لقاى پروردگار جبّار خويش برتر داند ، و به همين گونه با چالش شيطانى نيز رو به رو است كه به او عقب انداختن اين تكليف الاهى را وسوسه مىكند ، و خواب يا چيزى ديگرى را همچون بهانه فرار در اختيار او مىگذارد . پس بدين گونه است كه قيام شب نقطه عزيمتى براى بهبود بخشيدن اساسى و ريشه‌دار در نفس آدمى و در اجتماع به شمار مىرود ، كه اين خود عملى دشوار است ، و قرآن به اين معنى بدين گونه اشاره كرده است : وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ و از بردبارى و نماز مدد گيريد ، و اين كارى بس دشوار است مگر بر خاشعان » . « 32 » چنين است كه بعضى تصور كرده‌اند كه مقصود از شدت وطأ خود سختى نماز شب است ، چنان كه گفته‌اند : گرانتر و سخت‌تر از نماز روز بر نمازگزار است ، و آن برخاسته از اين گفته است : دشوارى حكم بر مردم شدت گرفت . . . پس خداوند متعال پيامبر خود را از آن آگاه كرد كه ثواب در قيام شب متناسب با شدت دشوارى و سنگينى آن است ، و نظير آن است اين گفته پيامبر ( ص ) : « بهترين عبادتها دشوارترين ( أحمز ) آنها است » ، « 33 » و قيام شب از آن روى حمز ( دشوار ) است كه در انسان توازن شخصيت مىآفريند تا چنان شود كه اين شخصيّت متّكى بر شالوده‌هاى راهنماى مبتنى بر ارزشهاى وحى و هدايت عقل و آزمايشهاى بشرى بوده باشد ، و چنين است كه زبان راهبان شب پاكيزه شده از غيبت و بدگويى و ديگر خطاها و گناهان گفتارى مىشود كه گواهى به دروغ دادن از جمله آنها است ، بدان جهت كه بر پا ايستادن شب سبب آن مىشود كه دلهاشان از

--> ( 32 ) - البقرة / 45 . ( 33 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 176 .