- بر حسب علم ما - آفريده‌اى است كه با علم مقدر شده ، و براى هدفى در راه خود پيش مىرود ، و چنين است كهكشان با وسعتى عظيم - بنا بر شناخت ما - كه آن نيز آفريده‌اى تقدير شدهء با علم و روانهء در راه هدفى است . . . پس آيا امكان آن وجود دارد كه اين انسان تقدير و هدفى نداشته باشد ؟ شايد عقلانى بودن آفرينش آفريدگان محور سوره باشد . پس بياييد تا به بحث دربارهء بينشهاى سوره نسبت به اين بپردازيم . / 8 قرآن در شب مبارك قدر نازل شد ، و به نام مقدّر اين آفرينش بيم مىدهد كه مبادا از اين تقدير حكيمانه‌اى كه در شب قدر تحقق يافت انحراف حاصل كنند : در اين شبى كه تفصيل هر امر به حكمت صورت مىگيرد ، امرى از خدا كه پيامبران را فرستاد تا به آن امر و فرمان مردمان را بيم دهند . و اين رحمتى از خدا بود كه به مردمان بيم دهد كه از سنتها و تقديرها تجاوز نكنند و خود را در معرض خطر قرار ندهند . و پس از آن كه ما را به ياد عظمت آفريدگار مىاندازد ، مىگويد : بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ به شكى سرگرمند و همين سبب كافر شدن آنان به اين رسالت است و گمراهى ايشان چندان باقى خواهد ماند تا عذاب به ايشان برسد » فَارْتَقِبْ پس مراقب و چشم به راه روز عذاب باش يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ يَغْشَى النَّاسَ روزى كه دودى آشكار در آسمان پديد مىآيد و همهء مردم را مىپوشاند و مىپرسند كه : اين چيست ؟ » . هذا عَذابٌ أَلِيمٌ اين عذابى دردناك است » ، و بانگ بر مىدارند كه : رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ پروردگارا ! عذاب را از ما دور كن كه ما مؤمنانيم » و هيهات ! أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى وَ قَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ مگر يادشان نيست كه آشكارا فرستاده‌اى از ما به نزد ايشان آمد » ، ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ پس از او روى برتافتند » ، وَ قالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ و گفتند كه : تعليم ديده‌اى ديوانه است » و به ايشان خطاب رسيد كه : إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ ما اندكى عذاب را از شما دور مىكنيم و شما به آن باز خواهيد گشت » ، و شايد اين عذاب نزديكتر باشد كه آنان را از رسيدن عذاب بزرگتر بيم دهد كه