ما ، تو ما را دو بار ميراندى و دو بار زنده ساختى ، » و مىپرسيم : اين دو بار مرگ كى بوده است ؟ دانشمندان و مفسّران در بيان اين آيه اختلاف كرده‌اند ، برخى گفته‌اند : مرگ نخست پيش از ورود انسان به زندگى اين دنياست ، آن گاه كه در عالم اشباح زنده بود و سپس مرده است ، آن گاه وارد زندگى دنيا شده و سپس وقتى مهلتش بسر آيد مىميرد و سپس براى حساب و پاداش زنده مىشود . ديگران گفته‌اند : همانا خداوند انسان را پس از مرگ در گورش زنده مىكند تا حساب گور را با او محاسبه كند و پس از آن حسابرسى او را مىميراند و سپس روز قيامت براى پاداش زنده‌اش مىكند . در حديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است كه در تفسير اين آيه گفت : « اين امر در بازگشت است » . « 11 » تفسيرى ديگر نيز وجود دارد و آن اين است : كه انسان از زمانى كه خدا او را آفريد هم چنان زنده است ، و اين زندگى نخستين است كه پروردگار به روانها بخشيده و در دنيا با انسان استمرار مىيابد ، پس قبل از اين زندگى هيچ مرگى نبوده ، سپس مهلت و اجل متعارف انسان سر مىرسد و انسان مىميرد ، بدين معنى كه روحش از پيكرش جدا مىشود ، و روح در حالت زندگى باقى مىماند ، و پس از اين مرگ ، بشر - بار ديگر - مىميرد . و عنصر زندگى بكلّى از وجود او نيست و نابود مىشود ، و اين هنگامى است كه نخستين دم را در صور مىدمند ، و قرآن حكيم در سورهء / 32 زمر بدين معنى اشاره كرده است آنجا كه گويد : « وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ « 12 » و در صور دميده شود ، پس هر كه در آسمانها و هر كه در زمين است - جز آنها كه خدا بخواهد - بيهوش مىشوند . و بار ديگر در آن دميده

--> ( 11 ) - بحار الانوار ، ج 55 ، ص 513 . ( 12 ) - الزّمر / 68 .