و مهربانى آنان برانگيخته نشود . و به همين سبب در ميان پيرامونيان خود به پرسش برخاست : « فَما ذا تَأْمُرُونَ - پس شما چه مىفرماييد ؟ » طاغوتان پيوسته در نظر خواهى از رأى دهندگان مقصودشان آن نيست كه به رأى اكثريت ايشان گردن نهند ، بلكه مقصود رسيدن به هدفهاى آينده است : الف - اين را به مردم تلقين كردن كه آنان هستند كه مقررات را براى خود وضع مىكنند و تنها او نيست . ب - به دست آوردن نظر مردم و شناختن اندازهء تأثير نظر ابلاغ شدهء به توسط وى در ميان ايشان ، و اندازهء نيروى معارضان ، و شناختن جايگاههاى نفوذ ايشان تا به برانداختن آنها بپردازد . / 41 ج - رنگ كاذب مشروع بخشيدن به فرمان خود ، و به همين جهت است كه پيوسته در آن هنگام كه ترس ايشان به نهايت درجه مىرسد ، به انتخابات مبادرت مىكنند ، و بر رساليان ( طرفداران رسالت الاهى ) لازم است كه از اين بازى به خوبى آگاه باشند ، و از پيش مردمان را از آن آگاه سازند كه اين كار گردنكشان تنها براى فريب دادن ايشان است و ادامه دادن به تسلّط ظالمانهء آنان . [ 36 ] فرهنگ فاسد و تبليغات گمراه كننده هميشه بزرگترين تكيه گاه تسلط طاغوتان بوده و پيوسته چنين خواهد بود ، و آثار فريب و فتنه و گمراه كردن بسيار نيرومندتر از آثار زندان و قتل و آزار دادن به مردمان است . چنان به نظر مىرسد كه دستگاه فرعونى از جادوگرى به عنوان وسيله‌اى براى تقديس سلطهء خود بهره مىگرفته است ، و در آن زمان سحر در ميان قبطيان انتشار فراوان داشت ، و جادوگرى پايان پيشرفت تمدن به شمار مىرفت ، و انتشار آن دليل بر رسيدن مردمان به پستترين‌تر از علم و معرفت بوده است . چه سحر چيزى جز برانگيختن خيال به ميانجيگرى مجموعه‌اى از حركتها و بانگها و بازيهاى فريبنده نيست ، و از آن تنها كسى متأثر مىشود كه نفس خود را به تأثيرات آن تسليم كرده باشد .