امّا قلب بيمار و سخت از هر چه شيطان به هنگام آرزوجويى بدان القا كند و در آن بيفكند استقبال مىكند و در نتيجه از راه راست منحرف مىشود . كافران همواره و بر دوام در شك و ناباورى خود ترديد مىكنند و آنان را عذابى سخت باشد . عذر شيطانى ديگرى نيز وجود دارد كه آيات اين سوره بدان نيز مىپردازد ، و آن عذر ، يأس و نوميدى است ، آنجا كه آدمى از خود مىپرسد ، قيام براى خدا و مطالبهء حقوق از دست رفته چه سودى دارد ؟ آرى ، آنان را كه در راه خدا تن به مهاجرت دادند و بر ضد ستم از خويشتن دفاع نمودند خدا يارى و پيروزى مىدهد . و هيچ چيزى در آسمانها و زمين خدا را ناتوان نمىسازد ، مگر نه اين كه او همان شهريار بىنياز ستودهء رئوف مهربان است و هموست كه زنده مىكند و مىميراند ؟ براى آن كه حالت يأس را درمان كنيم بايد به آيات قدرت و رحمت خدا بنگريم . شايد آنچه انسان را از عمل ( به احكام ) باز مىدارند همان جدل درباره دين است ، و خداوند از آن نهى كرده ، و به ما خبر داده كه ذات متعالش براى هر امتى راه و رسمى نهاده و بيگمان او خود به همه چيز آگاه و داناست . شرك پناهگاه بهانه‌آوران است زيرا مشرك مىپندارد كه اعتماد و توكّل او به شريكان دروغين او را از مسئوليتها نجات مىدهد ، ولى قرآن به ما يادآور مىشود كه آن شريكان جعلى حتى مگسى را نيافريده‌اند و نمىتوانند در برابر او مقاومت كنند . در آخرين درس اين سوره ، خداوند بيان مىكند كه چگونه پيامبران را از ميان فرشتگان و / 10 مردم برگزيد . . . و اوست كه بر ايشان تسلّط مطلق دارد ، پس پاره‌اى نپندارند كه آنان ( فرشتگان ) نيمه خدايانند . و در پايان اين سوره آيهء كريمه‌اى را مىخوانيم كه خصوصيّات امّت اسلامى را مشخّص مىسازد ، و به جهاد چنان كه سزاوار است ، امر مىكند .