/ 43 شرح آيات : عوامل روحى كفر [ 25 ] با آن كه آدمى را عقل و شنوايى و بينايى است و با آن كه آيات و علامات و دلايل حق براى عقل آشكار است ، ولى اينها براى اين كه شخص به حقيقت ايمان آورد كافى نيست . زيرا اراده‌اى آزاد فراتر از عقل كه عقل و احساس را جهت مىدهد در يك سمت و در سمت ديگر نفس انسانى است پر از عواطف و عقده‌ها و امراض . از حب ذات گرفته تا توجه و اهتمام به نظر جامعه و همسويى با سنّتها . چون انسان ارادهء آزاد خود را به سوى نفس و هواها و هوسها و عقده‌ها و سنّتها و امراض آن سوق دهد مسلما نقش عقل را ملغى خواهد ساخت . و دريچهء دل را بر روى نور حقيقت مىبندد به گونه‌اى كه حتى پرتوى هم در دل او نخواهد تابيد . وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ بعضى از آنها به سخن تو گوش مىدهند ولى ما بر دلهايشان پرده افكنده‌ايم تا آن را درنيابند . » پس احساس به تنهايى كافى نيست . تو آيه‌اى مىشنوى ولى تو به دلى روشن كه در بر حقايق گشاده باشد نيازمندى تا بدان ايمان آورى . مثلا بايد قبلا در تكذيب آيات اصرار نورزيده باشى و گرنه احساس نياز نمىكنى كه در آن بينديشى و نيز نيازمند به آرامش درون هستى تا براى تو تفكر در آيه ميسر گردد . و هيچ يك اينها براى كفار ميسر نيست . كفر باعث مىشود كه احساس آدمى نيز خشن گردد ، مىپندارد در گوش كرى دارد و در چشم كورى . زيرا تا زمانى دريچه‌هاى قلب خود را از فهم حقايق بسته است نيازى نمىبيند كه احساس را به كارگيرد . وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً و گوشهايشان را سنگين كرده‌ايم . » يعنى ياراى آن ندارند كه به وضوح بشنوند .