درجات عالى برساند اين سه چيز بايد با هم باشند كه اگر يكى از آنها نباشد ، ناقص است ، مثلًا اگر فعاليت نباشد همان است كه حضرت موسىبن جعفر - سلام الله عليه - مىفرمايد : « اياك والكسل و الضجر فانهما يمنعانك حظك من خير الدنيا و الاخره » « 1 » ، يعنى مواظب باش كه تنبل نباشى و هميشه با نشاط باشى ، مخصوصاً نشاط روحى داشته باشى ، زيرا تنبلى و بىنشاطى تو را از خير دنيا و آخرت باز مىدارد ؛ آدم تنبل نه دنيا دارد و نه آخرت . قرآن و روايات اهل بيت - عليهم‌السلام - درباره تنبلى سخن بسيار دارد . در اين مورد ، روايتى قدسى بسيار تكان‌دهنده است : حضرت موسى ( ع ) در مناجات سؤال مىكند : خدايا ، مبغوضترين افراد نزد توكيانند ؟ خطاب مىشود : « جيفه بالليل و بطال بالنهار » يعنى مبغوض‌ترين افراد نزد من كسى است كه از اول شب تا صبح بخوابد و به فكر آخرتش نباشد ، و در روز هم تنبلى كرده و به فكر دنيايش نباشد ؛ اين شخص مبغوض‌ترين افراد ، نزد من است . نكته‌اى كه در اين عبارت به كار رفته اين است كه خداوند نمىفرمايد : « بطال بالليل و بطال بالنهار » آن كه براى آخرت و دنيايش تنبل است ؛ مىگويد : « جيفه بالليل » يعنى آن كس كه از اول

--> ( 1 ) . وسائل - ج 55 - خ 1 .