سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
315
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
فلان رحب الباع و الذراع و رحبتهما يعنى سخاوت بخرج داد . و قول اشجع : و ليس باوسعهم فى الغنى * و لكنّ معروفه اوسع يعنى : و نبود جعفر برمكى از حيث غنى و بىنيازى بيشتر از پادشاهان ولى نيكى و بخشش وى گستردهتر از ايشان بود . ضمير در [ ليس ] به ممدوح يعنى جعفر بن يحيى برمكى راجع است و ضمير در [ اوسعهم ] به ملوك برمىگردد و مقصود از [ معروفه ] احسان و بخشش جعفر مىباشد . شاهد در اينستكه ايندو بيت از نظر بلاغت با هم متماثل هستند . سپس شارح مىگويد : ولى در عين حال عبارت : معروفه اوسع كه در بيت دوّم آمده و بجاى [ كان ارحبهم ذراعا ] كه در بيت اوّل آمده قرار داده شده موجب اعجاب و خوشآيندى من نيست بخلاف فقره مذكور در بيت اوّل چه آنكه دلالت اين فقره در بيت اوّل بر كثرت كرم از طريق مجاز بوده بخلاف [ معروفه اوسع ] كه دلالتش بر اينمعنا بطريق حقيقت مىباشد و پرواضح است دلالت مجاز مشتمل بر زيادى بلاغت است كه دلالت حقيقى فاقد آن مىباشد پس اينكه مصنّف ايندو بيت را از قبيل قسم سوّم قرار داد به نظر صحيح نيست . شرح فارسى : توضيح قوله : لمع : يعنى ظاهر شد .