سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

255

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

اختصاص ندارد و توهّم برخى ديگر در اينجا كه آن را به نظم اختصاص داده‌اند درست نمىباشد بلكه حقّ آنست كه در هردو جارى است فلذا مصنّف دو مثال آورد كه يكى در نثر است مانند فرموده حقتعالى : و آتيناهما الكتاب المستبين و هديناهما الصراط المستقيم ( و بآندو پيامبر كتاب روشن بيان را اعطاء كرديم و هردو را به راه راست هدايت نموديم ) . شاهد در [ مستبين ] و [ مستقيم ] است كه تنها از نظر وزن با هم مساوى بوده نه تقفيه فلذا از باب مماثله ميباشند و در نثر آمده‌اند . و ديگرى در نظم همچون قول ابو تمام طائى : مها الوحش الّا انّ هاتا او انس * فنا الخطّ الّا انّ تلك ذوابل يعنى : آن جماعت زنان همچون گاوهاى وحشى هستند الّا اينكه آن زنان با تو مأنوس هستند ولى گاوهاى وحشى انساى با تو ندارند و نيز ايشان در راستى و بلندى مانند نيزه‌هاى خطّى هستند الّا اين‌كه نيزه‌ها باريك و چركين بوده ولى آنان زنان چاق و پاكيزه ميباشند . كلمه [ مها ] جمع [ مهاه ] يعنى گاو وحشى مىباشد و مشاراليه [ هاتا ] اين زنان مىباشد و مشاراليه [ تلك ] قناة و نيزه مىباشد . و لفظ [ ذوابل ] يعنى باريك و مات و بىرونق درحاليكه اين زنان نواضر چاق و شاداب هستند . شارح گويد : هردو مثاليكه مصنّف براى مماثله آورد از امثله‌اى است كه اكثر الفاظ قرينتين با هم متساوى هستند نه تمام آنها چه آنكه در آيه شريفه [ آتيناهما و هديناهما ] از نظر وزن با هم متّفق نيستند و در شعر [ هاتا ]