سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

217

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

ترجمه مصنّف گويد : و در نظم آنست كه يكى از دو لفظ در آخر بيت و ديگرى در صدر مصراع اوّل يا در وسط و يا در آخر آن و يا در صدر مصراع دوّم بيايد مانند قول شاعر : سريع الى ابن العم بلطم وجهه * و ليس الى داعى النّدى بسريع و همچون قول شاعر ديگر : تمتع من شميم عرار نجد * فما بعد العشيّة من عرار و نيز مانند قول شاعر ديگر : و من كان بالبيض الكواعب مغرما * فما زلت بالبيض الغواصب مغرما و همچنين مانند قول شاعر ديگر : و ان لم يكن الّا معرّج ساعة * قليلا فانّى نافع لى قليلها رد العجز على الصدر در نظم و اقسام آن شارح گويد : رد العجز على الصدر در نظم آنست كه يكى از دو لفظ مكرّر يا متجانس و يا ملحق به متجانسين كه جامعشان اشتقاق يا شبه اشتقاق باشد در آخر بيت و ديگرى در ابتداء مصراع اوّل يا وسط و يا آخر آن و يا در ابتداء مصراع دوّم دربيايد ، بنابراين اقسام آن شانزده قسم بوده كه از ضرب چهار در چهار حاصل ميشوند و مصنّف سيزده مثال را ذكر نموده و سه‌تاى ديگرى را مهمل گذارده است .