سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
209
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
المشابهة هى اشباه اللفظين الاشتقاق ، مىباشد . ولى اين تقرير صحيح نيست نه لفظا و نه معنا . امّا لفظا صحيح نيست بخاطر آنكه ضمير در [ يشبه ] مفرد است و بايد آن را به [ لفظين ] كه تثنيه بوده راجع دانست و آن صحيح نيست مگر با تأويل و توجيهى بعيد و پرواضح است در وقتى كه هيچ نيازى به تاويل نداريم ارتكاب آن درست نيست . و امّا معنا صحيح نيست بخاطر اينكه دو لفظ مزبور به اشتقاق شباهت نداشته بلكه توافق آن دو با هم به آن شبيه مىباشد . و مقصود از شباهت دو لفظ با هم اينستكه در هريك از آن دو يا تمام حروف ديگرى و يا اكثر آنها وجود داشته باشد ولى مشروط به اينكه لفظين به يك اصل برنگردند بآنطوريكه در اشتقاق گفته شد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده : قال انّى لعملكم من القالين ( لوط فرمود از اين كار زشت شما بىزار هستم ) . شاهد در لفظ [ قال ] و [ قالين ] است كه با هم شباهت دارند ولى بيك اصل راجع نيستند چه آنكه اوّلى يعنى [ قال ] به [ قول ] و دوّمى يعنى [ قالين ] به [ قلى ] راجع مىباشد . برخى توهّم كردهاند كه مقصود از [ ما يشبه الاشتقاق ] اشتقاق كبير مىباشد . بايد بگوئيم : اين توهّم نيز غلط و اشتباه است زيرا اشتقاق كبير عبارت است از اتّفاق در حروف اصلى نه در ترتيب حروف مانند سه كلمه : قمر و رقم