جناس مطرف اختلاف دو لفظ با هم از دو حال خارج نيست : الف : آنكه اختلافشان بواسطه زيادى يك حرف بوده . ب : آنكه اختلافشان بواسطه زيادى بيش از يك حرف باشد . در موردى كه اختلاف دو لفظ بواسطه زيادى يكحرف است از سه حال خارج نيست : 1 - آنكه حرف واحد در اوّل احد اللفظين قرار گرفته مانند آن چه در فرموده حقتعالى آمده : و التفت السّاق بالسّاق الى ربّك يومئذ المساق . ( ساق پاها بهم مىپيچد در آن روز خلق را به سوى حق‌تعالى مىكشانند . شاهد در دو لفظ [ ساق ] و [ مساق ] است كه دوّمى يك حرف يعنى [ ميم ] بيشتر از اوّلى داشته و اينحرف زائد در اوّل قرار گرفته است . 2 - آنكه حرف واحد در وسط احد اللّفظين واقع شده باشد مانند : جدّى جهدى ( حظّ من از دنيا تنها تحمّل رنج و مشقّت است ) . شاهد در دو لفظ [ جدّى ] و [ جهدى ] است كه دوّمى يك حرف يعنى [ هاء ] بشتر از اوّلى داشته و اينحرف زائد در وسط قرار گرفته است . البتّه لفظ اوّل يعنى [ جدّى ] مشدّد است و دوّمى مخفّف ولى حرف مشدّد بمنزله مخفّف بوده و دو حرف به حساب نمىآيد چنانچه قبلا نيز