است از آوردن حجّت و برهان جهت اثبات مطلوب به طريقه اهل الكلام مانند : لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا . و نيز مانند قول شاعر كه گفته است : حلفت فلم اترك لنفسك ريبة تا آخر اشعار . صنعت مذهب كلامى شارح گويد : و از جمله وجوه معنوى صنعت مذهب كلامى است و آن عبارتست از آوردن حجّت و برهان جهت اثبات مطلوب بطريقه اهل كلام و آن اين استكه : بعد از تسليم مقدّمات حجّت و دليل مستلزم مطلوب باشد مانند آيه شريفه : لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا ( اگر در زمين و آسمان خداهائى غير از حقتعالى مىبودند آسمان و زمين فاسد مىشدند ) . بديهى است كه لازم يعنى فساد آسمان‌ها و زمين باطل است زيرا مقصود به فساد زمين و آسمان خروج آنها از نظامى كه داراى آن هستند مىباشد . و همچنين ملزوم كه تعدد آلهه باشد نيز باطلست زيرا بطلان لازم جدا از بطلان ملزوم نمىباشد و بايد توجّه داشت كه اين ملازمه از قضاياى مشهوره صادقه‌اى استكه در خطابيات به آنها مىتوان اكتفاء كرد نه قطعيّاتيكه در برهانيّات اعتبار شده‌اند .