سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
49
قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)
فعل متصرف و غير متصرف فعل متصرّف : عبارتست از فعلى كه داراى ماضى ، مضارع ، امر و ساير فروعات از قبيل اسم فاعل اسم مفعول باشد مانند اغلب افعال . فعل غير متصرّف : آنست كه چنين نباشد اعم از آنكه بطور كلّى هيچ تصرّفى در آن نبوده همچون : نعم ، حبّذا ، بئس و ساء . يا تصرّف در آن ناچيز و اندك باشد مانند : ليس و عسى كه چهارده صيغه ماضى را دارا بوده ولى مضارع ندارند . يا نظير : زال ، انفك ، و فتى كه مضارع و اسم فاعل داشته ولى امر و مصدر ندارند . فعل عام و فعل خاص فعل عام : عبارتست از فعلى كه باعتبار معنايش تمام افعال را شامل شده و كلّيه حركات از مصاديق آن باشند و آنها چهار لفظ هستند به اين ترتيب : كان ، ثبت ، وجد ، حصل . و برخى از اهل ذوق آنها را در اين بيت آورده و گفته : افعال عموم نزد ارباب عقول * كون است و وجود است و ثبوت است و حصول فعل خاص : عبارتست از فعلى كه معناى محدود و مشخّصى داشته كه با ديگر افعال تباين و تضاد داشته باشد مانند ساير افعال . فعل قلب و فعل جارحه فعل از نظر انتسابش به مسمّى بر دو قسم است : 1 - فعل جارحه .