سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

38

قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)

الف : تغيير در لفظ . ب : تغيير در معنى . امّا تغيير در لفظ آنست كه آن را از حالت رفعى به جزمى مبدّل مىسازد يعنى علامت رفع را از آخر آن ساقط و بجايش علامت جزم قرار مىدهد و شرح علامت رفع و جزم در فعل مضارع انشاء اللّه در مبحث اعراب و بناء خواهد آمد . و امّا تغيير در معنى آنست كه اخبارى آن را به انشاء تبديل مىكند لذا فعل « تأكل » كه معنايش اخبار از خوردن است پس از آمدن « لاء » ناهيه بر سر آن اين معنا از آن زائل شده و بانشاء و ايجاد كفّ نفس از فعل تبديل مىشود . 3 - فعل نهى از جهاتى با فعل مضارع فرق دارد كه ذيلا به اهمّ آنها اشاره مىكنيم : جهات فرق بين فعل مضارع و نهى 1 - فعل مضارع مرفوع است ولى فعل نهى مجزوم مىباشد . 2 - فعل مضارع از جمله اخبار محسوب شده ولى فعل نهى در زمره انشاءات داخل است . 3 - نون تأكيد بفعل نهى ملحق مىشود ولى بفعل مضارع وصل نميشود چه آنكه الحاق اين نون صرفا بافعال انشائى است . 4 - فعل مضارع صفت براى نكره واقع مىشود ولى فعل نهى چنين صلاحيّتى را ندارد . 5 - فعل مضارع حال واقع شده ولى نهى حال واقع نميشود . 6 - فعل مضارع خبر براى مبتداء واقع شده ولى نهى صلاحيّت براى آن را ندارد . 7 - فعل مضارع صله براى موصول قرار گرفته ولى نهى اينچنين نميباشد . 8 - فعل مضارع مضاف اليه واقع مىشود ولى نهى اينطور نيست . 9 - فعل مضارع مشترك بين حال و استقبال بوده ولى فعل نهى صرفا بر زمان حال دلالت دارد .