سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
15
قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)
1 - تقسيم باعتبار نفس لفظ بدون در نظر گرفتن حركت مسمّى و معناى آن . 2 - تقسيم آن بملاحظه معنا و حركت مسمّى . تقسيمات فعل باعتبار لفظ آن ابتداء مىگوئيم : فعل يا مبنى است و يا معرب . فعل مبنى : آنست كه بواسطه تغيير عوامل حرف آخرش متغيّر نشود همچون فعل ماضى و امر بنابر قول برخى از ادباء . فعل معرب : آنست كه بواسطه تغيير عوامل حرف آخرش متغيّر شود نظير فعل مضارع كه بواسطه عوامل نصبى ، منصوب و عوامل جزمى ، مجزوم و عوامل رفعى ، مرفوع مىگردد . و نيز مانند فعل امر بنابر رأى برخى ديگر از ادباء . تبصره ( 1 ) فعل ماضى در برخى از صيغ مبنى بر فتح و در بعضى ديگر مبنى بر ضمّ و در پارهاى مبنى بر سكون است . امّا صيغ مبنى بر فتح عبارتند از چهار صيغه بشرح زير : 1 - مفرد مذكّر غائب / همچون : / ضرب . 2 - تثنيه مذكّر غائب / نظير : / ضربا . 3 - تثنيه مؤنّث غائب / مانند : / ضربت . 4 - تثنيه مؤنّث غائب / مثل : / ضربتا . امّا آنكه مبنى بر ضمّ است فقط يك صيغه بوده و آن عبارتست از : صيغه جمع مذكّر غائب / يعنى : / ضربوا و امّا صيغ مبنى بر سكون عبارتند از نه صيغه باقى به اين شرح : 1 - جمع مؤنّث غائب / مانند : / ضربن .