سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

81

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

التشخص و منع الاشتراك و الجنسية يقتضى العموم و تناول الافراد ( الّا اذا تضمّن ) العلم ( نوع وصفيّة ) بواسطة اشتهاره به وصف من الاصاف ( كحاتم ) المتضمن الاتصاف بالجود و ما دربا لبخل و سبحان بالفصاحة و باقل بالفهاهة فحينئذ يجوز ان يشبه شخص بحاتم فى الجود و يتأول فى حاتم فيجعل كانه موضوع للجواد سواء كان ذلك الرجل المعهود او غيره كما مر فى الاسد * فبهذا التأويل يتناول حاتم الفرد المتعارف و المعهود و الفرد الغير المتعارف و يكون اطلاقه على المعهود اعنى حاتما الطائى حقيقة و على غيره ممن يتصف بالجود استعارة نحو رأيت اليوم حاتما . ترجمه فرق استعاره با كذب مصنّف گويد : استعاره با كذب فرقش اينستكه در استعاره بناء بر تأويل و نصب قرينه‌اى كه بر اراده خلاف ظاهر دلالت دارد مىكند ولى كذب چنين نيست . و نيز استعاره علم نيست چون با جنسيّت منافات دارد مگر آنكه متضمّن نوعى از وصفيّت باشد همچون : حاتم شارح گويد : استعاره با كذب دو فرق دارد : الف : در استعاره بناء بر تأويل است يعنى در آن ادّعاء مىكنيم كه مشبّه در جنس مشبّه‌به داخل است به اين نحو كه افراد مشبه‌به را دو قسم متعارف و غير متعارف قرار داده و استعاره را از افراد غير متعارف به حساب