سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

63

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

بوده و يا استعارى مىباشد و قرينه بر آن اينستكه اسد را بر زيد حمل نموده‌ايم چه آنكه حمل [ اسد ] بر زيد حقيقتا ممكن نيست زيرا نه حمل اوّلى است و نه حمل شايع پس بناچار بايد ملتزم شويم اين حمل مجازا صورت گرفته است . و اگر گفته شود : اسد در امثله مذكور بر [ زيد ] حمل نشده بلكه ادات تشبيه محذوف است و تقدير [ زيد اسد ] زد كالاسد مىباشد و به اين ترتيب حمل منتفى بوده و قرينه‌اى كه مستند به حمل بود وجود ندارد . در جواب ميگوئيم : هيچ دليلى وجود ندارد كه ادات تشبيه محذوف بوده و تقدير زيد كالاسد مىباشد . اگر گفته شود : حضرات بر حذف ادات تشبيه اين‌طور استدلال كرده‌اند : اسد در امثله مذكور بر زيد حمل شده درحاليكه معلوم و روشن است كه انسان شير نيست پس بناچار بايد بگوئيم حملى واقع نشده بلكه مقصود تشبيه زيد به اسد است در نتيجه ادات تشبيه محذوف مىباشد و اين حذف به قصد مبالغه در تشبيه صورت گرفته . در جواب ميگوئيم : اين استدلال و تقرير فاسد است زيرا متمايل شدن به تشبيه و ملتزم گشتن به آن زمانى است كه اسد در معناى حقيقى خود كه حيوان درّنده باشد استعمال شده باشد ولى اگر آنجا مجازا در [ رجل شجاع ] به كار برده باشيم ديگر از حمل آن بر زيد هيچ محذور و مانعى وجود ندارد بلكه اينحمل كاملا صحيح است . و دليل بر آنچه ذكر كرديم اينستكه مشبه به در مثل اينمقام غالبا