سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
316
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
را در قبّه و چادرى كه بر سر وى زده شده است قرار دارد . و سرّ اينكه به [ فى قبّه ] تعبير نموده آنست كه بدينوسيله خواسته تنبيه كند كه محلّ اين صفات داراى قبّه است و قبّه از نظر بزرگى و وسعت فوق خيمه و چادرى مىباشد و رؤسا و بزرگان آن را براى خود اختيار ميكنند . و ضمير در [ مضروبة عليه ] به ابن حشرج راجع است و بدين ترتيب شاعر صفات مذكور را براى وى اثبات نموده زيرا وقتى در مكان وى امر را اثبات نمود پس براى او نيز آن را اثبات كرده است . سپس مىگويد : و مثل بيت مذكور است در اينكه كنايه بخاطر نسبت دادن صفت به موصوف بوده باينكه صفت را قرار دهند در چيزى كه احاطه به موصوف داشته و مشتمل بر آن باشد ، قول اهل لسان كه مىگويند : المجد بين ثوبيه و الكرم بين برديه ( شرف و بزرگى بين دو جامهاش بوده و جوانمردى و كرم بين دو لباسش مىباشد ) . در اينمثال به ثبوت مجد و كرم براى ممدوح تصريح نشده بلكه از ثبوت آنها براى وى به صورت كنايه تعبير شده يعنى گفتهاند : اين دو صفت بين دو جامه ميباشند كنايه از اينكه وى صاحب مجد و كرامت مىباشد . سؤال در اينجا قسم چهارمى براى كنايه مىباشد و آن اينستكه : مطلوب از كنايه هم صفت و هم نسبت است چنانچه مىگوئيم : كثر الرّماد فى ساحة زيد ( خاكستر در آستانه خانه زيد فراوان است ) .